Oświadczenie o sprawowaniu opieki nad dzieckiem

Kiedy składasz to oświadczenie

Zamykasz firmę albo ją zawieszasz, kończysz zlecenie i najbliższe miesiące spędzasz przy dziecku. Tytuł do ubezpieczenia znika z dnia na dzień, a razem z nim składka emerytalna. Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych daje na to osobny tytuł i nazywa go dokładnie tak jak Twoja sytuacja: osoba sprawująca osobistą opiekę nad dzieckiem, własnym, małżonka albo przysposobionym (art. 4 pkt 17 u.s.u.s.).

Okres jest ograniczony z dwóch stron: do 3 lat i nie dłużej niż do końca roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6. rok życia. Gdy dziecko ma orzeczenie o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności i z powodu stanu zdrowia wymaga Twojej osobistej opieki, okres rośnie do 6 lat, nie dłużej niż do ukończenia przez nie 18. roku życia. Wykorzystujesz go w całości albo najwyżej w czterech częściach (art. 6a ust. 5 i art. 6b ust. 3).

Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Dotyczy prawa polskiego.

Podstawa prawna i od kiedy działa ubezpieczenie

Ścieżki są dwie i decydują o zakresie ochrony. Obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegasz, jeżeli przez co najmniej 6 miesięcy przed opieką prowadziłeś działalność gospodarczą i zaprzestałeś jej albo zawiesiłeś ją w trybie art. 36aa ust. 1, prowadziłeś inną pozarolniczą działalność, pracowałeś na zleceniu, współpracowałeś przy cudzej działalności albo byłeś osobą duchowną (art. 6a ust. 1). Półrocze uważa się za spełnione, gdy z tych tytułów podlegałeś ubezpieczeniom nieprzerwanie bezpośrednio przed dniem rozpoczęcia opieki i opłacałeś składki (art. 6a ust. 2). Kto tych warunków nie spełnia, dostaje samo ubezpieczenie emerytalne (art. 6b ust. 1).

W obu ścieżkach miejsce jest jedno:

Prawo do objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem emerytalnym przysługuje jednemu z rodziców, pod warunkiem że drugi rodzic nie jest objęty ubezpieczeniem emerytalnym z tego tytułu albo ubezpieczeniami określonymi w art. 6 ust. 1 pkt 19 lub art. 6a.

Tak brzmi art. 6b ust. 2 u.s.u.s., a bliźniaczy warunek dla ścieżki szerszej stoi w art. 6a ust. 3. Art. 6 ust. 1 pkt 19 obejmuje urlop wychowawczy i zasiłek macierzyński, więc rodzic na wychowawczym już to miejsce zajmuje.

Termin działa inaczej, niż zakłada większość rodziców. Ubezpieczenie biegnie od dnia wskazanego w oświadczeniu jako dzień rozpoczęcia opieki, nie wcześniej jednak niż od dnia jego złożenia (art. 13 pkt 13a). Wstecz go nie cofniesz. Składki finansuje w całości budżet państwa za pośrednictwem ZUS (art. 16 ust. 8), a podstawę wymiaru ustawa opisuje procentowo: 60 procent prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w ścieżce z art. 6a ust. 1 pkt 1-4 (art. 18 ust. 5b) i 75 procent minimalnego wynagrodzenia w ścieżce z art. 6b (art. 18b).

Gdzie i jak je złożyć

Adresatem jest ZUS. Zgłoszenia do ubezpieczeń ani wyrejestrowania nie robisz sam, bo ustawa powierza je Zakładowi (art. 36 ust. 2b). Twoje zadanie kończy się na przedłożeniu trzech rzeczy: skróconego odpisu aktu urodzenia dziecka, oświadczenia oraz orzeczenia o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności, jeżeli dziecko takie ma. ZUS udostępnia druk w dwóch wariantach, osobno dla samego emerytalnego i osobno dla emerytalnego z rentowym, i przyjmuje go w placówce albo pocztą. Gdy decyzja Zakładu Cię nie przekona, zostaje odwołanie od decyzji ZUS.

Przygotuj oświadczenie w generatorze

Co musi zawierać

Treść wylicza art. 36 ust. 15 u.s.u.s.:

• imię, nazwisko i PESEL osoby sprawującej opiekę, a w razie braku numeru PESEL seria i numer dowodu osobistego albo paszportu,
• miejsce zamieszkania,
• dzień rozpoczęcia i dzień zakończenia sprawowania osobistej opieki,
• imię, nazwisko i data urodzenia dziecka,
• informacja o ostatnim okresie ubezpieczenia,
• informacja o tym, czy drugi rodzic korzysta z uprawnień z art. 6 ust. 1 pkt 19, art. 6a ust. 1 albo art. 6b ust. 1.

Ostatni punkt jest sednem całego pisma. O każdej zmianie danych wpisanych do oświadczenia zawiadamiasz ZUS w ciągu 7 dni od jej zaistnienia (art. 36 ust. 16).

Najczęstsze błędy

Data wsteczna. Dzień rozpoczęcia opieki wskazujesz dowolny, a ubezpieczenie i tak ruszy najwcześniej z dniem złożenia pisma (art. 13 pkt 13a). Każdy miesiąc zwłoki to miesiąc bez składki.

Oświadczenia od obojga rodziców. Warunek z art. 6b ust. 2 obejmuje też sytuację, w której drugie z Was siedzi na urlopie wychowawczym. W domu trzeba wybrać jedną osobę, bo przy braku warunków uzasadniających opłacanie składek wyrejestrowanie należy do ZUS (art. 36 ust. 2b).

Zapomniany drugi tytuł. Ubezpieczenie z tytułu opieki działa tylko wtedy, gdy nie masz ustalonego prawa do emerytury ani renty i nie masz innego tytułu rodzącego obowiązek ubezpieczeń społecznych (art. 9 ust. 6). Pół etatu obok opieki zamyka sprawę.

Doklejona klauzula o odpowiedzialności karnej. Przy tym oświadczeniu ustawa jej nie wymaga, choć przy wniosku opiekuna osoby ze świadczeniem wspierającym wymaga jej wprost (art. 36c ust. 2). Ciężar leży tu po stronie składkowej.

Pozostałe pisma tego typu znajdziesz w dziale oświadczenia.