Oświadczenie o odpowiedzialności

Ta formuła stoi pod tysiącami polskich druków w niemal identycznym brzmieniu i większość ludzi przewija ją wzrokiem. A rozstrzyga o tym, czy nieprawda w papierze jest przestępstwem.

Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Dotyczy prawa polskiego.

Napisz oświadczenie

Kiedy ta klauzula naprawdę wiąże

Wszystko opiera się na art. 233 § 6 Kodeksu karnego. Ten przepis sam nikogo nie karze. Nakazuje stosować odpowiednio przepisy o fałszywych zeznaniach wobec osoby, która składa fałszywe oświadczenie, ale robi to pod jednym warunkiem: jakaś ustawa musi dopuszczać odebranie właśnie tego oświadczenia pod rygorem odpowiedzialności karnej.

Cały ciężar spoczywa na słowie „ustawa”. Formuła wymyślona przez wynajmującego, szkołę albo dział kadr warunku nie spełnia, choćby wydrukowano ją wersalikami. Spełnia go za to art. 75 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego: jeżeli żaden przepis prawa nie wymaga zaświadczenia, organ odbiera od strony, na jej wniosek, oświadczenie pod rygorem odpowiedzialności za fałszywe zeznania, uprzedzając o niej stosownie do art. 83 § 3 k.p.a. Analogiczne przepisy siedzą w wielu ustawach szczególnych, więc sprawdź tę, z której wynika Twój obowiązek. Pomoże też jeden ruch wobec urzędu: żądając od Ciebie oświadczenia, organ ma obowiązek wskazać przepis prawa, który urzędowego potwierdzenia wymaga (art. 220 § 2 k.p.a.). Pozostałe sytuacje opisują poszczególne oświadczenia.

Druk bez pouczenia

To najbardziej użyteczny fakt na tej stronie i najrzadziej opisywany. Paragraf 6 odsyła do paragrafów 1-3 oraz 5, a więc obejmuje także art. 233 § 2 KK, który uzależnia odpowiedzialność od tego, że przyjmujący, działając w zakresie swoich uprawnień, uprzedził o odpowiedzialności karnej. W odpowiednim zastosowaniu do oświadczeń pouczenie staje się elementem samej konstrukcji odpowiedzialności. Bez niego przepis do składającego nie sięga.

Czy wydrukowana na druku formuła wystarcza za takie uprzedzenie w danej sprawie, rozstrzygają sądy.

Ile grozi

Karę czyta się z art. 233 § 1 KK, bo do niego prowadzi odesłanie. To pozbawienie wolności od 6 miesięcy do lat 8. Obiegowe „do 3 lat” pochodzi z pierwotnego brzmienia kodeksu z 1997 r. i mimo to trafia dziś do połowy poradników.

Kodeks zostawia jedno wyjście awaryjne. Sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, a nawet odstąpić od jej wymierzenia, jeżeli sprawca dobrowolnie sprostuje nieprawdę, zanim zapadnie rozstrzygnięcie sprawy (art. 233 § 5 pkt 2 KK). Decyzja pozostaje po stronie sądu.

Gdy chodziło o pieniądze

Tu klauzula traci znaczenie, bo trzy inne przepisy działają bez niej.

• Kredyt, pożyczka, dotacja, subwencja, gwarancja, zamówienie publiczne. Art. 297 § 1 KK obejmuje wprost nierzetelne oświadczenie na piśmie o okolicznościach istotnych dla ich uzyskania od banku, jednostki prowadzącej podobną działalność albo podmiotu dysponującego środkami publicznymi, pod groźbą kary od 3 miesięcy do lat 5. Paragraf 3 przewiduje bezkarność dla kogoś, kto przed wszczęciem postępowania karnego dobrowolnie zapobiegł wykorzystaniu wsparcia, zrezygnował z dotacji albo zaspokoił roszczenia pokrzywdzonego.
• Pieniądze wyciągnięte od człowieka lub instytucji. Oszustwo z art. 286 § 1 KK wymaga trzech elementów naraz: celu korzyści majątkowej, wprowadzenia w błąd i niekorzystnego rozporządzenia mieniem.
• Nieprawda, która skłoniła urzędnika do wystawienia dokumentu. To wyłudzenie poświadczenia nieprawdy z art. 272 KK, zagrożone karą do lat 3.

Nie dotyczy Cię natomiast art. 271 KK, którym straszy pół internetu. Poświadczenie nieprawdy popełnia funkcjonariusz publiczny albo inna osoba uprawniona do wystawienia dokumentu. Zwykły autor oświadczenia o własnych sprawach do tego kręgu nie należy.

Co zostaje, gdy karnie nic nie grozi

Utrata korzyści uzyskanej na podstawie nieprawdy i obowiązek jej zwrotu. Rozwiązanie umowy albo odmowa jej przedłużenia. Odszkodowanie wobec drugiej strony zobowiązania (art. 471 Kodeksu cywilnego), gdy oświadczenie było elementem łączącej Was umowy. Kodeks pracy nie wymienia fałszywego oświadczenia jako osobnej przyczyny zwolnienia; pracodawca sięga po ogólną przesłankę ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych (art. 52 § 1 pkt 1 KP), a ocena należy do sądu pracy. Wiąże go przy tym miesięczny termin z art. 52 § 2 KP.

Najczęstsze błędy

• Doklejanie klauzuli do własnego pisma na wszelki wypadek. Bez przepisu ustawy nic ona nie dodaje, a sugeruje rygor, którego w tej sprawie nie ma.
• Powoływanie się na „przepisy o oświadczeniach wiedzy”. Takiego wyrażenia nie ma w kodeksie cywilnym, karnym ani w obu procedurach. Ustawowym pomostem jest art. 65(1) KC: przepisy o oświadczeniach woli stosuje się odpowiednio do innych oświadczeń.
• Przepisywanie kary „do 3 lat” ze starych opracowań.
• Traktowanie braku klauzuli jak tarczy. Przepisy o oszustwie i o wsparciu finansowym oceniają czyn, a formułka pod tekstem jest im obojętna.
• Milczenie po fakcie. Dobrowolne sprostowanie ustawa wymienia wprost jako okoliczność braną pod uwagę przy wymiarze kary.

Oświadczenie ułoży za Ciebie generator

Odpowiedz na kilka pytań, a dostaniesz gotowe pismo z Twoimi danymi, adresatem i wskazaną podstawą. Napisz oświadczenie.