Wniosek o zezwolenie na zawarcie małżeństwa z obcokrajowcem

Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Dotyczy prawa polskiego.

Kiedy sąd zwalnia cudzoziemca z zaświadczenia

Cudzoziemiec, który chce wziąć ślub w Polsce, składa kierownikowi USC dokument stwierdzający, że zgodnie z właściwym prawem może zawrzeć małżeństwo (art. 79 ust. 1 pkt 3 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego). W urzędach mówi się o nim „zaświadczenie o zdolności prawnej do zawarcia małżeństwa” i wydaje je zwykle urząd albo konsulat kraju pochodzenia.

Kłopot w tym, że wiele państw takiego dokumentu w ogóle nie wystawia, a czasem zdobyć go po prostu nie sposób. Wtedy otwiera się droga sądowa: jeżeli otrzymanie dokumentu napotyka trudne do przezwyciężenia przeszkody, sąd w postępowaniu nieprocesowym może zwolnić cudzoziemca od obowiązku jego złożenia (art. 79 ust. 2 tej samej ustawy).

Dwa typowe scenariusze. Obywatel Nigerii mieszkający w Krakowie dostaje z ambasady pismo, że jego kraj takich zaświadczeń nie wydaje, i z tym pismem idzie do sądu. Obywatelka Ukrainy nie ma jak uzyskać dokumentu z urzędu w miejscowości objętej działaniami wojennymi. Przygotuj wniosek i miej sprawę z głowy.

Podstawa prawna, właściwy sąd i opłata

Zwolnienia od obowiązku złożenia dokumentu potrzebnego do zawarcia małżeństwa udziela sąd na wniosek osoby zobowiązanej do jego złożenia (art. 562 Kodeksu postępowania cywilnego).

Wniosek składasz do sądu rejonowego, wydział rodzinny i nieletnich, właściwego dla miejsca zamieszkania wnioskodawcy. Gdy cudzoziemiec nie ma w Polsce miejsca zamieszkania, decyduje miejsce pobytu, a w braku obu podstaw właściwy jest sąd dla m.st. Warszawy (art. 508 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego).

Opłata jest stała i wynosi 100 zł (art. 23 pkt 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych).

Ustawa nie wyznacza terminu na złożenie wniosku, ale kalendarz i tak Cię goni. Ślub przed kierownikiem USC może się odbyć dopiero po upływie miesiąca od złożenia pisemnego zapewnienia o braku przeszkód (art. 4 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego), a z ważnych względów kierownik USC może ten termin skrócić. Prawomocne postanowienie sądu przedstawiasz w urzędzie zamiast brakującego zaświadczenia.

Gdzie i jak złożyć wniosek

Pismo zanosisz do biura podawczego sądu albo wysyłasz listem poleconym. Opłatę 100 zł wpłacasz na rachunek sądu, a dowód wpłaty dołączasz do wniosku. Dołącz też odpis wniosku dla przyszłego małżonka, którego wskazujesz jako uczestnika postępowania.

Dokumenty w języku obcym składasz z urzędowym tłumaczeniem na polski, wykonanym przez tłumacza przysięgłego albo konsula (art. 31 Prawa o aktach stanu cywilnego). Dokumenty spoza Unii Europejskiej urzędy i sądy zwykle chcą widzieć z apostille lub po legalizacji; dla aktów stanu cywilnego wydanych w państwach UE unijne rozporządzenie 2016/1191 zniosło ten wymóg.

Niezależnie od sprawy sądowej cudzoziemiec zostawia w USC paszport, zapewnienie o braku przeszkód, odpis aktu urodzenia, a jeśli był wcześniej w związku małżeńskim, dokument potwierdzający jego ustanie, unieważnienie albo stwierdzenie nieistnienia (art. 79 ust. 1 tej ustawy).

Co powinien zawierać wniosek

• Oznaczenie sądu rejonowego i wydziału rodzinnego.
• Dane wnioskodawcy: cudzoziemca, z obywatelstwem, adresem w Polsce i numerem paszportu.
• Dane uczestnika, czyli osoby, z którą zamierzasz zawrzeć małżeństwo.
• Żądanie: zwolnienie od obowiązku złożenia dokumentu z art. 79 ust. 1 pkt 3, z powołaniem art. 79 ust. 2 ustawy i art. 562 Kodeksu postępowania cywilnego.
• Uzasadnienie: dlaczego dokumentu nie da się zdobyć, oraz oświadczenie o stanie wolnym i braku przeszkód.
• Załączniki: pismo z ambasady lub konsulatu, odpis aktu urodzenia, dokument o ustaniu poprzedniego małżeństwa, tłumaczenia przysięgłe, dowód opłaty.
• Data i własnoręczny podpis.

Co bada sąd

Sąd sprawdza dwie rzeczy. Po pierwsze, czy przeszkoda w zdobyciu dokumentu jest realna i trudna do przezwyciężenia. Po drugie, czy cudzoziemiec może zawrzeć małżeństwo, a możność tę ocenia się dla każdej ze stron według jej prawa ojczystego (art. 48 ustawy Prawo prywatne międzynarodowe). Dlatego sądowi przydaje się tekst przepisów kraju pochodzenia wraz z tłumaczeniem.

Po polskiej stronie badane są przeszkody małżeńskie z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (art. 10-15): wiek poniżej 18 lat, ubezwłasnowolnienie całkowite, choroba psychiczna albo niedorozwój umysłowy, pozostawanie w innym związku małżeńskim, bliskie pokrewieństwo lub powinowactwo oraz przysposobienie.

Najczęstsze błędy

Szukanie „zezwolenia na zawarcie małżeństwa”. Sąd wydaje takie zezwolenia, ale w innych sprawach: kobiecie, która ukończyła 16 lat, gdy przemawiają za tym ważne powody i dobro przyszłej rodziny (art. 10 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego), a także osobie dotkniętej chorobą psychiczną lub niedorozwojem umysłowym i powinowatym w linii prostej. To osobna droga, opisana we wniosku o zezwolenie na zawarcie małżeństwa.

Składanie wniosku w urzędzie stanu cywilnego. Kierownik USC nie może zwolnić Cię z dokumentu. Robi to wyłącznie sąd rejonowy.

Samo napisanie, że dokumentu nie ma. Ustawa mówi o trudnych do przezwyciężenia przeszkodach, a nie o niewygodzie. Bez pisma z ambasady albo konsulatu sąd nie ma czego oceniać.

Papiery bez tłumaczenia przysięgłego. Zagraniczny akt urodzenia czy pismo konsulatu w oryginale niczego w sprawie nie załatwią.

Liczenie na to, że ślub załatwi pobyt. Małżeństwo samo w sobie nie daje prawa pobytu w Polsce. Legalizację załatwiasz osobno u wojewody, a to już inne pismo, na przykład wniosek na kartę pobytu. Więcej wzorów znajdziesz w dziale wniosek.