Przejdź do treści
Prawomat Stwórz pismo za darmo

Wniosek o wyłączenie sędziego

Stan prawny na 28 sierpnia 2026

Wniosek o wyłączenie sędziego to narzędzie na jedną sytuację: masz konkretny powód sądzić, że sędzia w Twojej sprawie nie będzie bezstronny. Liczą się dwie rzeczy - właściwa podstawa (art. 49 KPC albo art. 41 KPK) i moment, w którym pismo złożysz.

Zobacz i pobierz wzór ↓

PDF do druku · Word do edycji · bez rejestracji

Napisz z Prawomatem ↓
Gotowy do pobrania

Wniosek o wyłączenie sędziego: wzór PDF i Word

Miejscowość, Data

Imię i nazwisko / nazwa

Adres

Sąd Rejonowy / okręgowy w Miejscowość

WYDZIAŁ - np. I Wydział Cywilny

Sygn. akt: Sygnatura akt

Wnioskodawca (strona): (Imię i nazwisko / nazwa, rola - np. powód / pozwany / oskarżony)

Wniosek o wyłączenie sędziego

Na podstawie art. 49 Kodeksu postępowania cywilnego wnoszę o wyłączenie

od udziału w sprawie o sygn. akt Sygnatura sędziego Imię i nazwisko sędziego.

Uzasadnienie:

W niniejszej sprawie zachodzi okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną

wątpliwość co do bezstronności sędziego. (Opisz konkretną przyczynę - np.

sędziego łączy bliska relacja rodzinna lub towarzyska z Osoba; sędzia

w innej sprawie wypowiadał się co do Okoliczność).

Na uprawdopodobnienie powyższego wskazuję: DOWODY - np. dokumenty,

dane świadków.

(Jeśli jesteś już po przystąpieniu do rozprawy: o powyższej okoliczności

dowiedziałem/-am się dopiero Data / zdarzenie, to jest po przystąpieniu

do rozprawy.)

Podpis

Wolisz pismo pod swoją sprawę?

Stwórz swoje pismo Opowiedz, co się stało, resztę zrobi Prawomat

Dotyczy Cię? Dotknij, a dopiszemy to do opisu:

Stwórz pismo za darmo
Za darmo · Bez rejestracji · Gotowe w 5 minut
Na tej stronie (5)
  1. Kiedy można wyłączyć sędziego
  2. Podstawa prawna i termin
  3. Gdzie i jak złożyć
  4. Co powinien zawierać wniosek
  5. Najczęstsze błędy

Sędzia prowadzi Twoją sprawę, a Ty masz konkretny powód sądzić, że nie będzie bezstronny: prywatnie zna drugą stronę, łączy go bliska relacja z pełnomocnikiem przeciwnika albo już wcześniej wypowiadał się o Twojej sprawie. Na taką sytuację prawo daje jedno narzędzie - wniosek o wyłączenie sędziego. To pismo procesowe o wąskim celu, a nie sposób na pozbycie się sędziego, którego rozstrzygnięcia Ci się nie podobają.

Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Dotyczy prawa polskiego.

Potocznie mówi się o „zmianie sędziego” albo o wniosku o zmianę sędziego. Kodeks takiego pisma nie zna: jedynym narzędziem jest wyłączenie, opisane niżej. Sam skład orzekający zmienia się poza Twoim wpływem, na przykład wskutek przydziału sprawy albo nieobecności sędziego.

Kiedy można wyłączyć sędziego

Prawo zna dwie ścieżki i to od nich zależy, czy w ogóle musisz coś udowadniać.

  • Z mocy ustawy (iudex inhabilis), art. 48 KPC. Sędzia jest wyłączony automatycznie, między innymi w sprawie własnej, swojego małżonka i krewnych do czwartego stopnia, w sprawie, w której był pełnomocnikiem lub radcą prawnym strony, brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia w niższej instancji albo występował jako prokurator. Tu nie składa się klasycznego wniosku - sędzia sam ma się usunąć, a sąd czuwa nad tym z urzędu.
  • Na wniosek (iudex suspectus), art. 49 KPC. Sąd wyłącza sędziego, jeżeli istnieje okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. To Twoja droga, gdy powód nie mieści się w sztywnym katalogu z art. 48.

Uwaga na jedno ograniczenie: sam pogląd prawny wyrażony przez sędziego, na przykład przy pouczeniu strony czy nakłanianiu do ugody, nie jest podstawą wyłączenia (art. 49 paragraf 2 KPC).

Podstawa prawna i termin

W sprawie cywilnej rządzą tym cztery przepisy: art. 48 (wyłączenie z mocy ustawy), art. 49 (na wniosek), art. 50 (forma i termin) oraz art. 52 (kto rozstrzyga). Kluczowy jest moment. Wniosek składasz, uprawdopodabniając przyczynę, a jeśli przystąpiłeś już do rozprawy, musisz dodatkowo uprawdopodobnić, że przyczyna powstała później albo dopiero później się o niej dowiedziałeś (art. 50 KPC). Dlatego zgłoś go, gdy tylko poznasz podstawę.

W postępowaniu karnym działa analogiczny mechanizm: art. 40 KPK (z mocy prawa), art. 41 KPK (na wniosek, przy uzasadnionej wątpliwości co do bezstronności) oraz art. 42 KPK (tryb). Tu również wniosek zgłoszony po rozpoczęciu przewodu sądowego pozostawia się bez rozpoznania, chyba że przyczyna powstała lub stała się znana dopiero później (art. 41 paragraf 2 KPK). W postępowaniu administracyjnym odpowiednikiem jest wyłączenie pracownika lub organu (art. 24-27 KPA), a nie sędziego.

Sam wniosek jest wolny od opłaty. Koszt pojawia się dopiero, gdy sąd wniosek oddali, a Ty złożysz zażalenie - wtedy obowiązuje opłata stała 100 zł (art. 22 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych).

Gdzie i jak złożyć

Wniosek kierujesz do sądu, w którym toczy się sprawa - na piśmie albo ustnie do protokołu na rozprawie (art. 50 paragraf 1 KPC). Rozstrzyga o nim ten sam sąd (art. 52 KPC), po odebraniu wyjaśnień od sędziego, którego wniosek dotyczy; sam sędzia o swoim wyłączeniu nie decyduje. Do czasu rozstrzygnięcia może on podejmować dalsze czynności, nie może jednak wydać orzeczenia kończącego sprawę (art. 50 paragraf 3 KPC). Jeśli składasz je jako osobne pismo procesowe, dopasuj je do wymogów pisma do sądu. Nie musisz pisać od zera - opisz sprawę, a Prawomat przygotuje wniosek z właściwą podstawą.

Co powinien zawierać wniosek

  1. Oznaczenie sądu i sygnaturę akt sprawy.
  2. Twoje dane jako strony oraz oznaczenie sprawy.
  3. Imię i nazwisko sędziego, którego wniosek dotyczy.
  4. Podstawę prawną - art. 49 KPC albo art. 41 KPK.
  5. Opis okoliczności wraz z uprawdopodobnieniem - konkretne fakty i dowody, które je uwiarygodnią.
  6. Gdy jesteś już po przystąpieniu do rozprawy - wyjaśnienie, dlaczego zgłaszasz to teraz.
  7. Podpis.

Uprawdopodobnić to mniej niż udowodnić, ale nie oznacza to zgody na ogólniki. Wskaż konkretne zdarzenia, dokumenty czy świadków, którzy uwiarygodnią Twoje zastrzeżenia.

Najczęstsze błędy

  • Mylenie wniosku z zażaleniem. Niezadowolenie z decyzji dowodowych sędziego to nie podstawa - wniosek oparty wyłącznie na okolicznościach związanych z rozstrzygnięciem o dowodach podlega odrzuceniu (art. 53(1) KPC).
  • Ponowny wniosek na tych samych okolicznościach - sąd pozostawia go bez rozpoznania.
  • Brak uprawdopodobnienia - gołosłowny zarzut stronniczości nie wystarczy.
  • Spóźnienie - zgłoszenie po wdaniu się w spór bez wyjaśnienia, skąd przyczyna dopiero teraz.
  • Wniosek dla zwłoki - złożony tylko po to, by przeciągnąć sprawę, nie zostanie uwzględniony.

Po więcej pism procesowych zajrzyj do wzorów wniosków.

Podstawa prawna

Najczęstsze pytania

Kiedy wniosek o wyłączenie sędziego jest zasadny?
Gdy istnieje okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego (art. 49 KPC), na przykład jego bliska relacja ze stroną, świadkiem albo pełnomocnikiem przeciwnika. Sam pogląd prawny wyrażony przez sędziego czy niekorzystna dla Ciebie decyzja dowodowa to za mało - nie stanowią podstawy wyłączenia.
Do kiedy trzeba złożyć wniosek o wyłączenie sędziego?
Jak najwcześniej, gdy tylko poznasz przyczynę. Jeśli przystąpiłeś już do rozprawy, musisz dodatkowo uprawdopodobnić, że przyczyna powstała później albo dopiero później się o niej dowiedziałeś (art. 50 KPC). W sprawie karnej podobny próg wyznacza rozpoczęcie przewodu sądowego (art. 41 paragraf 2 KPK).
Kto rozstrzyga o wyłączeniu sędziego?
Rozstrzyga sąd, w którym toczy się sprawa, a gdyby zabrakło w nim sędziów - sąd nad nim przełożony (art. 52 KPC). Dzieje się to po odebraniu wyjaśnień od sędziego, którego wniosek dotyczy. Sam sędzia nie decyduje o swoim wyłączeniu.
Czy wniosek o wyłączenie sędziego jest płatny?
Nie, sam wniosek o wyłączenie sędziego jest wolny od opłaty sądowej. Opłata pojawia się dopiero wtedy, gdy sąd oddali wniosek, a Ty zdecydujesz się na zażalenie - wynosi ona wówczas 100 zł (art. 22 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych).
Czym różni się wyłączenie sędziego w sprawie cywilnej i karnej?
Mechanizm jest podobny, ale przepisy inne. W sprawie cywilnej podstawą na wniosek jest art. 49 KPC, a tryb reguluje art. 50 i 52 KPC. W sprawie karnej odpowiada im art. 41 KPK, a wyłączenie z mocy prawa art. 40 KPK. Kryterium w obu jest uzasadniona wątpliwość co do bezstronności.
Podobne: Wniosek

Może Cię też zainteresować

Warto przeczytać

Poradniki, które wyjaśniają przepisy stojące za tym pismem.