Wniosek o zwolnienie z funkcji pełnomocnika z urzędu

Pod hasłem zwolnienie z funkcji pełnomocnika z urzędu kryją się dwie różne sprawy. W pierwszej to strona, której sąd przyznał pomoc prawną z urzędu, chce zmienić przydzielonego jej adwokata lub radcę prawnego. W drugiej to sam pełnomocnik z urzędu prosi o zwolnienie z obowiązku prowadzenia sprawy. Zanim zaczniesz pisać, ustal, po której stronie stoisz, bo od tego zależy, gdzie pismo trafi i co w nim napiszesz.

Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Dotyczy prawa polskiego.

Kiedy składasz wniosek o zwolnienie pełnomocnika z urzędu

Jako strona sięgasz po ten wniosek, gdy między Tobą a przydzielonym pełnomocnikiem coś się popsuło: straciłeś do niego zaufanie, nie możesz się z nim skontaktować, pojawił się konflikt interesów albo zupełnie inaczej widzicie sposób prowadzenia sprawy. Pamiętaj o jednym: pomoc prawną z urzędu przyznaje się po to, żebyś w ogóle miał fachową reprezentację, a nie po to, byś dobierał sobie ulubionego adwokata. Samo niezadowolenie z tempa czy stylu pracy zwykle nie wystarczy.

Druga sytuacja dotyczy samego pełnomocnika. Adwokat lub radca prawny wyznaczony z urzędu jest co do zasady związany sprawą do jej prawomocnego zakończenia, ale z ważnych przyczyn może wnosić o zwolnienie z obowiązku zastępowania strony. Bywa tak przy konflikcie interesów, trwałej utracie zaufania klienta albo poważnych przeszkodach po jego stronie. Jeśli dopiero starasz się o taką pomoc, zajrzyj do wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu.

Podstawa prawna i termin

Pomoc prawną z urzędu w sprawie cywilnej reguluje Kodeks postępowania cywilnego. Ustanowienie adwokata lub radcy prawnego dla strony, która nie jest w stanie ponieść kosztów, opiera się na art. 117 KPC. Skutki tego ustanowienia oraz zasady wycofania się z funkcji określa art. 118 KPC: pełnomocnik jest obowiązany zastępować stronę (art. 118 § 2), a z ważnych przyczyn może wnosić o zwolnienie z tego obowiązku (art. 118 § 3). Zwalniając pełnomocnika, sąd jednocześnie zwraca się do właściwej okręgowej rady adwokackiej lub rady okręgowej izby radców prawnych o wyznaczenie innego.

Kto o tym decyduje? Sąd prowadzący sprawę, a nie rada adwokacka. Rozstrzygnął to Sąd Najwyższy w uchwale z 3 października 2023 r. (III CZP 15/23): rada nie może samodzielnie zwolnić pełnomocnika z zastępowania strony, a jedynie wyznacza nowego po decyzji sądu.

Nie ma tu ustawowego terminu - wniosek złożysz w każdym czasie, gdy pojawią się ważne powody. Lepiej jednak zrobić to szybko, bo zmiana pełnomocnika w trakcie sprawy potrafi przedłużyć postępowanie, a nowy adwokat potrzebuje czasu na wejście w akta.

Gdzie i jak złożyć wniosek

Jeśli jesteś pełnomocnikiem z urzędu, wniosek o zwolnienie z obowiązku zastępowania strony kierujesz do sądu, w którym toczy się sprawa, i podajesz sygnaturę akt. Sąd oceni, czy podane przez Ciebie przyczyny są dostatecznie ważne, a zwalniając Cię, zwróci się do samorządu zawodowego o wyznaczenie następcy.

Jeśli jesteś stroną i chcesz zmienić przydzielonego adwokata lub radcę, masz dwie drogi. Możesz złożyć wniosek do sądu prowadzącego sprawę, wskazując ważne powody, albo skierować prośbę o wyznaczenie innego pełnomocnika wprost do właściwej okręgowej rady adwokackiej lub rady izby radców prawnych, czyli do organu, który wyznaczył dotychczasowego. W obu wypadkach nowego pełnomocnika wyznacza samorząd. Konkretną osobę wolno Ci wskazać (art. 117(3) § 3 Kodeksu postępowania cywilnego) i rada uwzględni to w miarę możliwości, ale roszczenia o wyznaczenie akurat jej nie masz.

Co powinien zawierać wniosek

Nie ma urzędowego formularza. Pismo powinno zawierać:

1. Oznaczenie adresata (sąd z sygnaturą akt albo okręgowa rada adwokacka lub rada OIRP).
2. Twoje dane jako wnioskodawcy oraz wskazanie dotychczasowego pełnomocnika z urzędu.
3. Wyraźne żądanie: zwolnienie dotychczasowego pełnomocnika i wyznaczenie innego.
4. Uzasadnienie oparte na ważnych powodach (utrata zaufania, konflikt interesów, brak kontaktu, rozbieżność co do prowadzenia sprawy).
5. Datę i podpis.

Nie musisz układać tego pisma od zera. Opisz sprawę własnymi słowami, a Prawomat złoży wniosek z właściwą podstawą i elementami. Napisz wniosek albo przejrzyj pozostałe wnioski do sądu.

Najczęstsze błędy

• Wskazywanie konkretnej osoby. Nie masz prawa wybrać nowego adwokata, wyznacza go samorząd zawodowy.
• Zbyt słabe uzasadnienie. Samo niezadowolenie to za mało, potrzebne są ważne powody.
• Zły adresat. Mylenie sądu z radą adwokacką albo kierowanie pisma do niewłaściwego organu.
• Brak sygnatury akt. Bez niej sąd nie połączy pisma z Twoją sprawą.
• Zwłoka. Wniosek złożony tuż przed rozprawą niepotrzebnie przedłuża postępowanie.
• Mylenie ról. Inne pismo składa strona, która chce zmiany, a inne pełnomocnik, który chce się wycofać.