Wniosek o ustanowienie rodziny zastępczej

“Wniosek o ustanowienie rodziny zastępczej” to jedno hasło, za którym kryją się dwie zupełnie różne sprawy. W jednej chcesz przyjąć pod opiekę dziecko, którego wcześniej nie znasz, i zostać rodziną zastępczą. W drugiej w rodzinie jest już dziecko, którym nie mogą zająć się rodzice, najczęściej wnuk, i chcesz, żeby sąd oficjalnie powierzył je Tobie. Każda z tych dróg zaczyna się gdzie indziej, więc zanim cokolwiek napiszesz, ustal, po której jesteś.

Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Dotyczy prawa polskiego.

Kiedy i kto może zostać rodziną zastępczą

Rodzina zastępcza to czasowa opieka nad dzieckiem, które nie może wychowywać się u własnych rodziców. Ustawa wyróżnia trzy jej formy: spokrewnioną (najbliżsi krewni, na przykład dziadkowie lub pełnoletnie rodzeństwo), niezawodową (osoby spoza najbliższej rodziny) i zawodową, w której przynajmniej jedna osoba dostaje za to wynagrodzenie; do zawodowych zalicza się też pogotowie rodzinne i rodzinę specjalistyczną (art. 39). Odrębną formą jest rodzinny dom dziecka.

Rodzinę zastępczą mogą tworzyć małżonkowie albo osoba niepozostająca w związku małżeńskim (art. 41). Nie trzeba być spokrewnionym z dzieckiem ani mieć własnych dzieci. Więcej pism z tej kategorii znajdziesz w dziale wniosek.

Podstawa prawna i wymogi

Całość reguluje ustawa z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Wymogi wobec kandydata wylicza jej art. 42: dawanie rękojmi należytego sprawowania pieczy, brak pozbawienia, ograniczenia lub zawieszenia władzy rodzicielskiej, wypełnianie obowiązku alimentacyjnego (jeśli taki na Tobie ciąży), pełną zdolność do czynności prawnych, stałe miejsce zamieszkania w Polsce oraz warunki bytowe i mieszkaniowe pozwalające zaspokoić potrzeby dziecka. Do tego dochodzi zaświadczenie lekarskie od lekarza podstawowej opieki zdrowotnej i opinia psychologa, a dane kandydata nie mogą figurować w rejestrze sprawców przestępstw na tle seksualnym.

Samo umieszczenie dziecka w pieczy zastępczej następuje na podstawie orzeczenia sądu (art. 35 ustawy). Sąd opiekuńczy sięga po nie, gdy dobro dziecka jest zagrożone (art. 109 § 2 pkt 5 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego), przy czym jest to środek ostateczny; nie wolno odebrać dziecka rodzicom wyłącznie z powodu ubóstwa (art. 112(3) § 2 KRO). Ustawowego terminu na złożenie takiego wniosku nie ma.

Do kogo złożyć - PCPR czy sąd

Tu rozchodzą się dwie drogi.

Jeśli chcesz zostać rodziną zastępczą dla dzieci, których jeszcze nie znasz, zgłaszasz się do PCPR, czyli organizatora rodzinnej pieczy zastępczej w Twoim powiecie. To on prowadzi wstępną kwalifikację kandydata (art. 43, ważna 2 lata) i organizuje szkolenie (art. 44), a po nim wydaje zaświadczenie kwalifikacyjne. Żadne z tych pism nie idzie do sądu.

Jeśli natomiast chcesz, żeby konkretne dziecko trafiło pod Twoją opiekę, najczęściej jako rodzina spokrewniona, decyzję podejmuje sąd rejonowy, wydział rodzinny i nieletnich. Możesz złożyć do niego wniosek o umieszczenie dziecka w rodzinie zastępczej, ale pamiętaj, że sąd nie jest nim związany i orzeka, kierując się dobrem dziecka. To pismo procesowe jak każde inne kierowane do sądu, więc przyda Ci się wzór wniosku do sądu.

Co powinien zawierać wniosek

Zgłoszenie do PCPR obejmuje dane kandydata, wskazanie formy pieczy, krótkie uzasadnienie motywacji, oświadczenia o spełnianiu warunków z art. 42 oraz prośbę o wszczęcie kwalifikacji i skierowanie na szkolenie.

Wniosek do sądu opiekuńczego powinien mieć:

1. Oznaczenie sądu rejonowego i wydziału rodzinnego i nieletnich.
2. Dane wnioskodawcy i dziecka - imiona, nazwiska, adresy, PESEL dziecka.
3. Żądanie - umieszczenie dziecka w rodzinie zastępczej i wskazanie jej formy (np. spokrewnionej).
4. Podstawę prawną - art. 109 § 2 pkt 5 KRO w związku z art. 35 ustawy.
5. Uzasadnienie - sytuacja dziecka, więź z wnioskodawcą, warunki opieki.
6. Dowody i podpis oraz odpisy pisma dla uczestników.

Nie musisz pisać od zera - opisz sprawę po ludzku, a generator Prawomatu ułoży pismo z właściwymi elementami.

Najczęstsze błędy

• Pisanie do sądu, gdy chcesz zostać rodziną dla obcych dzieci - kwalifikację prowadzi PCPR, nie sąd.
• Oczekiwanie zaświadczenia kwalifikacyjnego od sądu - wydaje je organizator pieczy po szkoleniu, nie sąd.
• Pomijanie szkolenia - bez niego nie zdobędziesz kwalifikacji do rodziny niezawodowej ani zawodowej (art. 44).
• Mylenie pieczy zastępczej z przysposobieniem - adopcja to trwałe rodzicielstwo prawne, a piecza zastępcza jest z założenia czasowa.
• Traktowanie świadczenia jak warunku - pieniądze z art. 80 są skutkiem ustanowienia pieczy, nie przepustką do niej.
• Zakładanie, że sąd jest związany wnioskiem - o umieszczeniu dziecka decyduje jego dobro.