Wniosek o separację

Małżeństwo się rozpadło, ale rozwód to dla Was za dużo albo za wcześnie? Separacja jest rozwiązaniem pośrednim: sąd stwierdza rozkład pożycia, majątki rozchodzą się z mocy prawa, a węzeł małżeński trwa. Zaczyna się od pisma i tu jest pierwszy haczyk, bo nie zawsze będzie to wniosek.

Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Dotyczy prawa polskiego.

Kiedy separacja, a kiedy rozwód

Sąd orzeka separację, gdy między małżonkami nastąpił zupełny rozkład pożycia (art. 61(1) § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Zupełny znaczy, że wygasły wszystkie trzy więzi: uczuciowa, fizyczna i gospodarcza.

Rozwód wymaga więcej: rozkład musi być zupełny i trwały (art. 56 § 1 KRO). To jedno słowo różnicy decyduje o wszystkim. Jeżeli więzi wygasły, ale nie da się jeszcze powiedzieć, że powrót do wspólnego życia jest wykluczony, sąd rozwodu nie orzeknie, a separację może orzec.

Po separację sięga się w typowych sytuacjach: jedno z małżonków nie zgadza się na rozwód z powodów religijnych, para chce zostawić sobie furtkę do pojednania, albo zależy Wam przede wszystkim na rozdzieleniu majątków.

Są też przesłanki negatywne (art. 61(1) § 2 KRO): sąd nie orzeknie separacji, jeśli ucierpiałoby dobro wspólnych małoletnich dzieci albo gdyby orzeczenie było sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.

Wniosek czy pozew - dwie drogi, dwie opłaty

To najważniejsze rozstrzygnięcie na tej stronie. Nazwa pisma nie jest kwestią gustu.

Wniosek złożysz tylko wtedy, gdy spełnione są dwa warunki naraz: oboje zgodnie żądacie separacji i nie macie wspólnych małoletnich dzieci (art. 61(1) § 3 KRO). Sprawa toczy się wtedy w postępowaniu nieprocesowym, kończy ją postanowienie wydane po rozprawie (art. 567(3) § 1 Kodeksu postępowania cywilnego), a sąd nie orzeka o winie rozkładu pożycia (art. 61(3) § 2 KRO).

Pozew jest konieczny, gdy któryś z tych warunków odpada: druga strona się nie zgadza albo macie wspólne małoletnie dzieci. Sprawa idzie wtedy w proces, sąd stosuje przepisy o rozwodzie (art. 61(3) § 1 KRO), więc może orzec o winie i rozstrzyga o władzy rodzicielskiej, kontaktach oraz alimentach.

Zgoda musi trwać do końca. Jeżeli którekolwiek z Was cofnie wniosek albo w inny sposób wycofa zgodę, sąd umorzy postępowanie (art. 567(2) § 1 KPC). Ustawa nie przewiduje przy tym terminu na złożenie pisma - wniesiesz je, kiedy uznasz za stosowne.

Gdzie złożyć i ile zapłacisz

Sprawy o separację rozpoznaje sąd okręgowy, nigdy rejonowy. Przy zgodnym wniosku właściwy jest sąd, w którego okręgu małżonkowie mają wspólne miejsce zamieszkania, a gdy takiego nie ma - miejsce wspólnego pobytu; jeżeli i tego brak, wniosek składa się w sądzie właściwym dla jednego z małżonków (art. 567(1) KPC). Przy pozwie właściwość rzeczową wyznacza art. 17 pkt 1 KPC.

Opłaty są sztywne:

• 100 zł od wniosku o separację na zgodne żądanie małżonków (art. 37 pkt 3 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych),
• 600 zł od pozwu o separację (art. 26 ust. 1 tej samej ustawy),
• 100 zł od późniejszego wniosku o zniesienie separacji (art. 37 pkt 4).

Sześciokrotna różnica bierze się wyłącznie z trybu, więc ustal go, zanim usiądziesz do pisma. Inne wzory pism procesowych znajdziesz w dziale wniosek do sądu.

Co powinien zawierać wniosek

1. Oznaczenie sądu okręgowego i wydziału.
2. Dane obojga małżonków - wnioskodawcy i uczestnika postępowania: imiona, nazwiska, PESEL, adresy.
3. Tytuł pisma - wniosek o separację na zgodne żądanie małżonków.
4. Żądanie - orzeczenie separacji małżeństwa zawartego w konkretnym dniu, ze wskazaniem urzędu stanu cywilnego i numeru aktu.
5. Oświadczenie o braku wspólnych małoletnich dzieci - warunek trybu nieprocesowego.
6. Uzasadnienie - od kiedy i jak wygasły więzi uczuciowa, fizyczna i gospodarcza.
7. Podpisy obojga małżonków oraz załączniki: odpis skrócony aktu małżeństwa i dowód opłaty. W sprawie z pozwu dochodzą odpisy aktów urodzenia dzieci.

Sąd nakłania małżonków do pojednania (art. 567(3) § 2 KPC), więc uzasadnienie pisz konkretnie, ale bez licytacji na krzywdy.

Napisz wniosek o separację z Prawomatem - odpowiesz na kilka pytań, a pismo złoży się samo, z właściwą podstawą prawną.

Jakie są skutki separacji

Orzeczenie separacji wywołuje skutki takie jak rozwód, chyba że ustawa stanowi inaczej (art. 61(4) § 1 KRO). Różnice są jednak istotne:

• powstaje rozdzielność majątkowa z mocy prawa (art. 54 § 1 KRO),
• małżonek w separacji nie może zawrzeć nowego małżeństwa (art. 61(4) § 2 KRO) - to najbardziej praktyczna granica między separacją a rozwodem,
• nazwisko zostaje bez zmian: przepisu o powrocie do poprzedniego nazwiska nie stosuje się (art. 61(4) § 5 KRO),
• gdy wymagają tego względy słuszności, małżonkowie są nadal zobowiązani do wzajemnej pomocy (art. 61(4) § 3 KRO),
• małżonek pozostający w separacji nie dziedziczy z ustawy po drugim (art. 935(1) Kodeksu cywilnego).

Separacja nie jest stanem nieodwracalnym. Na zgodne żądanie małżonków sąd orzeka o jej zniesieniu i skutki ustają (art. 61(6) § 1 i 2 KRO), a ustawowy ustrój majątkowy wraca, chyba że zgodnie poprosicie o utrzymanie rozdzielności (art. 54 § 2 KRO).

Najczęstsze błędy

• Wniosek zamiast pozwu przy wspólnych małoletnich dzieciach - w tym trybie sąd separacji nie orzeknie (art. 61(1) § 3 KRO).
• Skierowanie pisma do sądu rejonowego - separacja należy do sądu okręgowego.
• Zła opłata - 600 zł przy zgodnym wniosku to nadpłata, 100 zł przy pozwie to brak fiskalny.
• Podpis tylko jednego małżonka - zgodne żądanie to dwa podpisy pod jednym pismem.
• Dowodzenie trwałości rozkładu - do separacji wystarczy zupełność; trwałość jest przesłanką rozwodu.
• Liczenie na powrót do nazwiska sprzed małżeństwa - separacja tego nie daje.
• Brak odpisu aktu małżeństwa - bez niego sąd wezwie do uzupełnienia braków.