Wniosek do sądu rodzinnego o reprezentowanie małoletniego

Rodzic jest przedstawicielem ustawowym dziecka, a gdy małoletni pozostaje pod władzą obojga rodziców, każde z nich może działać samodzielnie (art. 98 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Ustawa zna jednak układy, w których to umocowanie odpada. Wtedy sąd opiekuńczy wyznacza dziecku reprezentanta, a od 29 sierpnia 2023 roku ta osoba nie nazywa się już kuratorem, choć większość poradników w sieci nadal tak pisze.

Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Dotyczy prawa polskiego.

Kiedy rodzic nie może reprezentować dziecka

Art. 98 § 2 KRO wyłącza oboje rodziców z reprezentacji w dwóch układach: przy czynnościach prawnych między dziećmi pozostającymi pod ich władzą rodzicielską oraz przy czynnościach między dzieckiem a jednym z rodziców lub jego małżonkiem. Regułę stosuje się odpowiednio w postępowaniu przed sądem lub innym organem państwowym (art. 98 § 3 KRO), więc obejmuje ona także sale sądowe, nie tylko umowy.

Dwa wyjątki bywają tu ważniejsze od samej reguły. Wyłączenie nie działa, gdy czynność polega na bezpłatnym przysporzeniu na rzecz dziecka, ani gdy dotyczy należnych dziecku od drugiego z rodziców środków utrzymania i wychowania. Dlatego dziadek może darować wnukowi mieszkanie bez udziału sądu, a matka może wystąpić w imieniu dziecka o alimenty od ojca, choć na pierwszy rzut oka wygląda to na kolizję.

Osobno wygląda sprawa spadkowa. Przy odrzuceniu spadku w imieniu małoletniego sąd udziela zezwolenia na czynność przekraczającą zwykły zarząd, a nie wyznacza reprezentanta.

Podstawa prawna i termin

Przepis, na który powołujesz się we wniosku, brzmi:

„Dla dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską, którego żadne z rodziców nie może reprezentować, sąd opiekuńczy ustanawia reprezentanta dziecka.”

To art. 99 § 1 KRO w brzmieniu nadanym ustawą z 28 lipca 2023 roku (Dz.U. 2023 poz. 1606), obowiązującym od 29 sierpnia 2023 roku. Wcześniej ten sam artykuł mówił o ustanowieniu kuratora, i stąd bierze się rozjazd między ustawą a starszymi wzorami krążącymi po sieci.

Reprezentant jest umocowany do wszystkich czynności łączących się ze sprawą, łącznie z zaskarżeniem i wykonaniem orzeczenia (art. 99 § 2 KRO). Zostaje nim adwokat albo radca prawny wykazujący szczególną znajomość spraw dziecka lub po odpowiednim szkoleniu, a przy sprawach mniej skomplikowanych także inna osoba z wyższym wykształceniem prawniczym (art. 99(1) § 1 i § 2 KRO). Tłumaczy też dziecku przebieg sprawy w sposób dostosowany do jego rozwoju (art. 99(2) § 3 KRO), a sądowi opiekuńczemu składa informacje nie rzadziej niż co cztery miesiące (art. 99(2a) KRO).

Termin jest jeden i wiąże sąd, nie Ciebie: wniosek o wyznaczenie reprezentanta sąd opiekuńczy rozpoznaje niezwłocznie, nie później niż w terminie 7 dni od dnia wpływu (art. 583(1) § 1 Kodeksu postępowania cywilnego). Ten przepis wszedł w życie później niż sam art. 99 KRO, bo dopiero 15 lutego 2024 roku, razem z art. 51 § 2a Kodeksu postępowania karnego. Samo złożenie wniosku nie jest niczym terminowane.

Gdzie i jak złożyć

Adresatem jest sąd opiekuńczy, czyli wydział rodzinny i nieletnich w sądzie rejonowym. Wybierasz ten, w którego okręgu dziecko mieszka, a gdy miejsca zamieszkania nie ma, ten, w którego okręgu przebywa (art. 569 § 1 KPC). Sprawa toczy się w trybie nieprocesowym i kończy postanowieniem.

Opłata od wniosku wszczynającego postępowanie nieprocesowe wynosi 100 zł (art. 23 pkt 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Opłaty nie pobiera się natomiast od pism składanych sądowi opiekuńczemu w wykonaniu obowiązku wynikającego z ustawy albo nałożonego przez ten sąd (art. 95 ust. 1 pkt 4 tej ustawy), więc kwotę warto potwierdzić w biurze podawczym.

Gdy sprawa jest karna, wniosku zwykle nie składasz samodzielnie. Sąd, a w postępowaniu przygotowawczym prokurator, występuje do sądu opiekuńczego niezwłocznie, nie później niż w terminie 7 dni od zaistnienia okoliczności z art. 98 § 2 KRO (art. 51 § 2a KPK).

Opisz sytuację własnymi słowami, a generator Prawomatu złoży z tego pismo z właściwą podstawą. Pozostałe pisma do sądu rodzinnego znajdziesz w dziale wniosek.

Co powinien zawierać wniosek

1. Oznaczenie sądu rejonowego i wydziału rodzinnego oraz Twoje dane jako wnioskodawcy.
2. Dane dziecka: imię, nazwisko, datę urodzenia, PESEL i adres.
3. Żądanie wyznaczenia reprezentanta dziecka z podstawą prawną (art. 99 § 1 w związku z art. 98 § 2 KRO).
4. Sprawę, w której reprezentant ma działać, z sygnaturą akt, jeżeli postępowanie już się toczy.
5. Wyjaśnienie, na czym polega wyłączenie: jaka to czynność i między kim a kim się rozgrywa.
6. Załączniki: odpis aktu urodzenia, dokumenty sprawy i odpisy pisma dla uczestników.

Najczęstsze błędy

• Żądanie ustanowienia kuratora. W tym układzie sąd opiekuńczy ustanawia reprezentanta dziecka (art. 99 § 1 KRO). To inna figura niż kurator sądowy, który nadzoruje wykonywanie władzy rodzicielskiej, i niż opiekun prawny, powoływany dopiero wtedy, gdy żadnemu z rodziców władza rodzicielska nie przysługuje.
• Przekonanie, że rodzic nigdy nie może działać przeciwko drugiemu rodzicowi. Wyłączenie z art. 98 § 2 pkt 2 KRO nie obejmuje środków utrzymania i wychowania należnych dziecku ani bezpłatnego przysporzenia na jego rzecz.
• Liczenie siedmiu dni jako własnego terminu. Termin z art. 583(1) § 1 KPC adresowany jest do sądu.
• Samodzielny wniosek w toczącej się sprawie karnej. Obowiązek wystąpienia do sądu opiekuńczego spoczywa tam na sądzie albo prokuratorze (art. 51 § 2a KPK).