Oświadczenie rodzica

Zgoda na wyjazd dziecka to jedno z niewielu pism, w którym polski przepis mówi mniej niż okienko odprawy. Warto wiedzieć, gdzie kończy się ustawa, a zaczyna wymaganie adresata.

Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Dotyczy prawa polskiego.

Napisz oświadczenie

Kiedy zgoda drugiego rodzica jest naprawdę potrzebna

Dziecko pozostaje pod władzą rodzicielską aż do pełnoletności (art. 92 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego), a władza ta przysługuje obojgu rodzicom (art. 93 § 1). Na co dzień każde z nich działa samodzielnie jako przedstawiciel ustawowy (art. 98 § 1). Wyłom dotyczy spraw istotnych: te rodzice rozstrzygają wspólnie, a gdy się nie porozumieją, decyduje sąd opiekuńczy (art. 97 § 2).

Wyjazd dziecka za granicę mieści się w tej kategorii. Rządowy serwis o uprowadzeniach rodzicielskich przypomina orzecznictwo Sądu Najwyższego, z którego wynika, że zgody obojga rodziców wymaga również wyjazd wakacyjny, także krótki. Dla wyjazdu krajowego takiego rozstrzygnięcia nie ma, więc weekend u dziadków pod Krakowem pytania o drugi podpis nie rodzi. Wyjazdu z klasą dotyczy osobny reżim, opisany przy oświadczeniu na wycieczkę szkolną.

Zajrzyj też do orzeczenia sądu, jeżeli jakieś zapadło. Gdy sąd powierzył wykonywanie władzy jednemu z rodziców, ograniczając drugiego do określonych obowiązków i uprawnień (art. 107 § 2), zakres współdecydowania wyznacza treść postanowienia. Rodzic pozbawiony władzy rodzicielskiej albo mający ją zawieszoną nie współdecyduje wcale.

Gdy drugi rodzic odmawia albo jest nieosiągalny

Drogi na skróty tu nie ma. Brakującą zgodę zastępuje postanowienie sądu opiekuńczego, czyli sądu rejonowego miejsca zamieszkania dziecka, a w jego braku miejsca pobytu (art. 569 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego). Sąd rozstrzygnie dopiero po umożliwieniu rodzicom złożenia oświadczeń, chyba że wysłuchanie ich byłoby połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 582 KPC). Wniosek wszczyna postępowanie nieprocesowe, więc opłata stała wynosi 100 zł (art. 23 pkt 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych).

Ta sama konstrukcja działa przy paszporcie: w razie rozbieżnych stanowisk matki i ojca albo niemożności uzyskania zgody jednego z nich brakującą zgodę zastępuje orzeczenie sądu rodzinnego, dołączane do wniosku paszportowego (art. 43 ust. 5 ustawy o dokumentach paszportowych). Postępowanie trwa, więc rozmowę o wakacjach zaczynaj wcześniej niż w czerwcu.

Jakiej formy wymaga prawo, a jakiej wymaga adresat

Dla zgody na samą podróż żaden polski przepis formy nie narzuca. Straż Graniczna pisze wprost, że przepisy prawa krajowego nie wymagają specjalnego upoważnienia, gdy małoletni jedzie za granicę bez rodziców, i odsyła po szczegóły do placówek dyplomatycznych państwa docelowego. Funkcjonariusze mogą jednak sprawdzić, czy dziecko nie podróżuje wbrew woli osób sprawujących nad nim opiekę, i wtedy kartka w ręku skraca rozmowę.

Wyjątek stanowi paszport, bo tam ustawa opisuje formę precyzyjnie. Na wydanie dokumentu paszportowego osobie poniżej 18 lat potrzebna jest zgoda matki i ojca (art. 43 ust. 1 ustawy o dokumentach paszportowych), wyrażona na wniosku, na piśmie z podpisem poświadczonym przez organ paszportowy albo notariusza, albo elektronicznie podpisem kwalifikowanym, zaufanym lub osobistym (ust. 3). Zgody nie wymaga się od rodzica pozbawionego władzy rodzicielskiej, zawieszonego albo ograniczonego akurat w tym zakresie (ust. 2).

Praktyka bywa ostrzejsza od polskiej ustawy. Przewoźnicy, konsulaty i służby graniczne części państw oczekują zgody z podpisem poświadczonym notarialnie i z tłumaczeniem przysięgłym na język kraju docelowego. To wymaganie adresata, a nie obowiązek z polskiego prawa, więc pytaj o nie u przewoźnika i w konsulacie, zanim kupisz bilet. Przy locie małoletniego bez opieki zasady przewozu ustala sam przewoźnik w swoim regulaminie.

Co powinno zawierać

• Dane obojga rodziców, ich podpisy i numery telefonu czynne przez cały wyjazd.
• Dane dziecka z numerem i datą ważności paszportu albo dowodu.
• Osobę, pod której opieką dziecko jedzie, z jej dokumentem tożsamości, albo adnotację, że podróżuje samo.
• Państwo docelowe, państwa tranzytu, daty wyjazdu i powrotu, adres pobytu.
• Zakres upoważnienia, utrzymany przy bieżącej pieczy nad dzieckiem. Zgodę na świadczenia zdrowotne małoletniego wyraża przedstawiciel ustawowy (art. 32 ust. 2 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty), opiekun faktyczny może zgodzić się jedynie na badanie (ust. 3), a od 16. roku życia potrzebna jest także zgoda samego pacjenta (ust. 5). Numer telefonu do rodzica działa tu lepiej niż szeroka formuła o decyzjach medycznych.

Najczęstsze błędy

• Zgoda bez dat i bez nazwy państwa, wystawiona raz na całe wakacje.
• Podpis jednego rodzica przy wyjeździe zagranicznym, gdy władza przysługuje obojgu.
• Mylenie tego pisma z upoważnieniem do odbioru dziecka z przedszkola albo szkoły. Tamto działa na co dzień w jednej placówce, to jedzie z dzieckiem przez granicę.
• Tłumaczenie tylko na angielski przy trasie przez kilka krajów.
• Dopisanie klauzuli o odpowiedzialności karnej do zwykłej zgody na wyjazd, choć bez przepisu ustawy przewidującego odebranie oświadczenia pod takim rygorem jest ona ozdobą (art. 233 § 6 Kodeksu karnego).

Resztę pism z tej rodziny znajdziesz w dziale oświadczenia.