Wniosek o pomoc postpenitencjarną

Pierwsze tygodnie po wyjściu z zakładu karnego bywają najtrudniejsze: brak pieniędzy, dokumentów, czasem dachu nad głową. Państwo przewidziało na ten moment konkretne wsparcie - pomoc postpenitencjarną finansowaną z Funduszu Sprawiedliwości. Nie dostaniesz jej automatycznie; trzeba o nią poprosić właściwy podmiot i opisać swoją sytuację.

Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Dotyczy prawa polskiego.

Kiedy złożyć wniosek o pomoc postpenitencjarną

Najczęstszy powód to powrót na wolność bez środków do życia. Wychodzisz po odbyciu kary, nie masz pracy, oszczędności ani rodziny, która mogłaby pomóc - i potrzebujesz pieniędzy na start, żywności, odzieży albo biletu na przejazd do miejsca, w którym chcesz się zatrzymać.

Wniosek składasz też, gdy potrzebujesz pomocy rzeczowej lub organizacyjnej: wyrobienia dowodu osobistego, którego nie masz po latach odsiadki, dopłaty do noclegu w schronisku, leków albo wsparcia w szukaniu zatrudnienia. O pomoc może wystąpić również twoja najbliższa rodzina, jeśli odbywanie przez ciebie kary pogorszyło jej sytuację materialną.

Warto zacząć wcześnie. Przygotowania do zwolnienia rozpoczyna się jeszcze za murami, a kurator zawodowy i wychowawca mogą pomóc złożyć wniosek, zanim opuścisz zakład.

Podstawa prawna i termin

Pomoc postpenitencjarna opiera się na Kodeksie karnym wykonawczym. Art. 41 kkw wskazuje jej cel i zakres: skazanym oraz ich rodzinom udziela się niezbędnej pomocy, zwłaszcza materialnej, medycznej, w znalezieniu pracy i zakwaterowania, a także porady prawnej. Art. 43 kkw tworzy Fundusz Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej, znany jako Fundusz Sprawiedliwości, którego dysponentem jest Minister Sprawiedliwości.

Szczegóły - kto, na co i w jakiej formie może dostać wsparcie - reguluje rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 13 września 2017 r. w sprawie Funduszu Sprawiedliwości. To z niego wynika katalog form pomocy: świadczenia pieniężne, pomoc rzeczowa (odzież, żywność, bilet na przejazd, leki), pokrycie kosztów wyrobienia dokumentów, dopłaty do tymczasowego zakwaterowania oraz finansowanie poradnictwa i aktywizacji zawodowej.

Nie ma sztywnego, ustawowego terminu na samo złożenie wniosku. Jest za to ważne ograniczenie czasowe po drugiej stronie: pomoc osobom zwolnionym i ich najbliższym udzielana jest przez okres do 6 miesięcy od zwolnienia, a w szczególnie uzasadnionych przypadkach do 12 miesięcy. Dlatego im wcześniej się zgłosisz, tym lepiej.

Bądźmy szczerzy co do jednego: ta pomoc jest uznaniowa. Podmiot, który jej udziela, ocenia twoją sytuację i możliwości Funduszu, a potem decyduje o formie i wysokości wsparcia. Złożenie wniosku nie gwarantuje więc konkretnej kwoty.

Gdzie i jak złożyć wniosek

Adresat zależy od tego, gdzie jesteś. Jeśli nadal odbywasz karę i przygotowujesz się do wyjścia, wniosek kierujesz do dyrektora zakładu karnego lub aresztu śledczego. Po zwolnieniu ty oraz twoi najbliżsi składacie pismo do kuratora zawodowego sądu rejonowego właściwego dla miejsca pobytu.

Trzecia droga to organizacje pozarządowe, którym zlecono zadania z zakresu pomocy postpenitencjarnej (art. 38 par. 1 kkw). Prowadzą one ośrodki finansowane z Funduszu Sprawiedliwości; ich listę znajdziesz na stronie Funduszu i możesz zgłosić się do nich bezpośrednio.

Wniosek złóż na piśmie; w wielu jednostkach można go też zgłosić ustnie do protokołu. Dołącz dokumenty potwierdzające sytuację - na przykład świadectwo zwolnienia albo zaświadczenie o braku dochodów. Jeśli nie wiesz, jak sformułować pismo, zobacz ogólne zasady, jak przygotować wniosek do urzędu lub instytucji, albo od razu wygeneruj wniosek z Prawomatem i dopracuj gotowy szkic.

Co powinien zawierać wniosek

1. Dane wnioskodawcy - imię, nazwisko, PESEL, adres pobytu lub dane zakładu, jeśli nadal odbywasz karę, oraz kontakt.
2. Adresat - dyrektor zakładu karnego / aresztu albo kurator zawodowy właściwego sądu rejonowego.
3. Wyraźne żądanie - o jaką formę pomocy prosisz (finansowa, rzeczowa, pokrycie kosztów dokumentów, dopłata do zakwaterowania).
4. Podstawa prawna - art. 41 i art. 43 kkw oraz rozporządzenie o Funduszu Sprawiedliwości.
5. Uzasadnienie - konkretny, rzetelny opis sytuacji: data i miejsce zwolnienia, brak środków, brak pracy, brak wsparcia rodziny, cel, na który potrzebujesz pomocy.
6. Załączniki - świadectwo zwolnienia, zaświadczenia o dochodach lub ich braku, inne dowody twojej sytuacji.
7. Data i podpis.

Najczęstsze błędy

• Wniosek do niewłaściwego podmiotu - po zwolnieniu pismo idzie do kuratora zawodowego, a nie do dyrektora zakładu, którego już opuściłeś.
• Ogólnikowe uzasadnienie - “potrzebuję pomocy” nie wystarczy; opisz konkretnie sytuację i cel, bo to ona przekonuje podmiot udzielający wsparcia.
• Brak załączników - bez świadectwa zwolnienia czy zaświadczenia o dochodach trudniej wykazać, że pomoc jest ci niezbędna.
• Traktowanie pomocy jak świadczenia należnego z automatu - jest uznaniowa i ograniczona środkami Funduszu, więc zadbaj o jasny opis potrzeb.
• Zwłoka - pomoc przysługuje w oknie do 6 miesięcy od zwolnienia (wyjątkowo do 12), więc nie odkładaj wniosku.
• Mylenie spraw - zmiana opiekuna z ramienia sądu to osobna procedura; jeśli o to chodzi, właściwy jest wniosek o zmianę kuratora sądowego.