Zażalenie na postanowienie o odmowie zwolnienia od kosztów sądowych

Odmowa zwolnienia od kosztów nie zawiesza sprawy. Uruchamia za to drugi zegar, o którym postanowienie rzadko mówi wprost: ten, który odmierza czas na opłacenie pisma leżącego już w sądzie.

Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Dotyczy prawa polskiego.

Kiedy trafiasz na tę stronę

Najczęściej wtedy, gdy pozew, apelacja albo sprzeciw czekają w sądzie z wnioskiem o zwolnienie od opłaty, a sąd ten wniosek oddalił. Od tej chwili masz dwa zadania: podważyć ocenę swojej sytuacji majątkowej i nie przegapić momentu, w którym trzeba będzie zapłacić.

Druga typowa sytuacja: zwolnienie miałeś, a sąd je cofnął. Jak zbudować same zarzuty i dlaczego pismo nic nie kosztuje, opisuje strona o odmowie zwolnienia od kosztów.

Sprawa toczy się dalej

Ustawa przesądza to wprost: ani zgłoszenie wniosku, ani wniesienie środka odwoławczego od odmowy nie wstrzymuje biegu toczącego się postępowania (art. 112 ust. 1 u.k.s.c.). Wyjątek obejmuje powoda, który o zwolnienie wystąpił w pozwie albo jeszcze przed wytoczeniem powództwa.

Na samo zażalenie masz tydzień, ale rusza on dopiero z doręczeniem postanowienia razem z uzasadnieniem (art. 394 § 2 KPC), a o uzasadnienie występujesz w ciągu tygodnia od otrzymania rozstrzygnięcia (art. 357 § 2(1) KPC). Pismo zanosisz do sądu, który odmówił (art. 395 § 1 KPC), a rozpozna je inny skład tego samego sądu (art. 394(1a) § 1 pkt 1 KPC).

Od kiedy liczy się termin na opłatę

Reguła podstawowa jest łagodna. Dopóki oddalenie nie stanie się prawomocne, nikt nie każe Ci płacić; dopiero potem przewodniczący wzywa do opłacenia pisma (art. 112 ust. 2 u.k.s.c.), a na wykonanie wezwania masz tydzień od jego doręczenia (art. 130 § 1 KPC).

Wyjątek zaskakuje strony z zawodowym pełnomocnikiem. Gdy pismo objęte opłatą stałą albo stosunkową wniósł adwokat, radca prawny lub rzecznik patentowy, wezwania nie będzie, a termin płynie sam:

Jeżeli jednak o zwolnieniu od kosztów sądowych orzekał sąd pierwszej instancji, a strona wniosła zażalenie w przepisanym terminie, termin do opłacenia pisma biegnie od dnia doręczenia stronie postanowienia oddalającego zażalenie

(art. 112 ust. 3 u.k.s.c.). Gdy takie postanowienie zapadło na posiedzeniu jawnym, liczy się dzień jego ogłoszenia. Podobnie po prawomocnym zwrocie wniosku: przewodniczący wzywa do opłaty, a wniosek o zwolnienie od tych samych kosztów jest już niedopuszczalny (art. 105a u.k.s.c.).

Napisz zażalenie

Powtórka wniosku nie zatrzyma zegara

Wniosek oparty na tych samych okolicznościach nie ma wpływu na bieg terminu do opłacenia pisma (art. 112 ust. 4 u.k.s.c.). Ustawa zamyka też drogę do powtórzenia go z tym samym uzasadnieniem: takie pismo jest niedopuszczalne, zostaje w aktach bez dalszych czynności, a zawiadomienie dostajesz jeden raz, przy pierwszym piśmie (art. 107 ust. 1 i 2 u.k.s.c.). Sens ma wyłącznie wniosek oparty na nowych faktach.

Czego zwolnienie nie obejmuje

Nawet wygrane zażalenie nie chroni przed kosztami zasądzonymi na rzecz przeciwnika: zwolnienie działa wobec Skarbu Państwa (art. 108 u.k.s.c.). Rozliczeniem z drugą stroną zajmuje się zażalenie na koszty procesu.

Zwolnienie bywa też odbierane. Sąd cofa je, gdy okoliczności, na których je oparto, nie istniały albo przestały istnieć, i wtedy trzeba uiścić wszystkie przepisane opłaty oraz zwrócić wydatki (art. 110 u.k.s.c.). Świadome podanie nieprawdziwych okoliczności kosztuje dodatkowo grzywnę do 1000 złotych (art. 111 ust. 1 u.k.s.c.).

Najczęstsze błędy

• Czekanie na wezwanie, gdy pismo wniósł profesjonalny pełnomocnik. Termin biegnie wtedy sam i nikt o nim nie przypomni.
• Przespanie tygodnia z wezwania. Po bezskutecznym upływie przewodniczący zwraca pismo, a zwrócone nie wywołuje żadnych skutków (art. 130 § 2 KPC).
• Składanie tego samego wniosku po raz drugi zamiast zażalenia. Takie pismo zostaje w aktach, a termin biegnie dalej.
• Liczenie, że zwolnienie pokryje koszty zasądzone przeciwnikowi.
• Pominięcie wniosku o uzasadnienie. Bez niego tydzień na zażalenie zwykle jeszcze nie ruszył, za to przepada tydzień na sam wniosek.

Pozostałe pisma z tej rodziny znajdziesz w hubie Zażalenie. Prawomat przeprowadzi Cię przez daty, kwoty i treść postanowienia, a na końcu złoży gotowe zażalenie.