Zażalenie na przewlekłe prowadzenie postępowania administracyjnego (ponaglenie)

Od 2017 roku Kodeks postępowania administracyjnego nie zna pisma o nazwie “zażalenie na przewlekłość”. Środkiem, który w tej sytuacji działa, jest ponaglenie z art. 37 KPA. Przewlekłość ma w nim własny punkt i własny test.

Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Dotyczy prawa polskiego.

Kiedy to jest przewlekłość

Bezczynność opiera się na kalendarzu: minął termin i nic się nie wydarzyło. Przewlekłość działa inaczej. Urząd jest aktywny, w aktach przybywa pism, a rozstrzygnięcie się oddala.

Dwa obrazy, które czytelnicy opisują najczęściej:

• Sprawa o warunki zabudowy: trzy wezwania do uzupełnienia tego samego dokumentu, każde po kilku tygodniach ciszy, i cztery zawiadomienia o przesunięciu terminu.
• Sprawa o świadczenie: urząd po raz drugi występuje o tę samą opinię do innego organu, choć pierwsza odpowiedź leży w aktach od pół roku.

Czynności powtarzane, pozorne albo zbędne to właśnie materiał na zarzut przewlekłości.

Podstawa prawna, w której nie ma żadnego terminu

Art. 37 § 1 KPA wymienia dwie podstawy ponaglenia. Punkt 1 dotyczy bezczynności. Punkt 2 daje stronie prawo do ponaglenia, jeżeli “postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy”.

W tym zdaniu nie ma odesłania do żadnej daty ani liczby dni. Na tym polega cała wartość tej podstawy: zarzut da się postawić urzędowi, który formalnie mieści się w terminach, o ile pokażesz, że sposób prowadzenia sprawy wydłuża ją ponad potrzebę.

Płynie stąd jeszcze jedna konsekwencja. Ponaglenie wniesione za wcześnie organ pozostawia bez rozpoznania (art. 37 § 3a KPA), ale przepis mówi wprost o terminie z art. 35 albo z przepisów szczególnych. Przy zarzucie przewlekłości ten próg literalnie nie działa. Żaden przepis nie gwarantuje, że każdy organ odczyta to tak samo, więc uzasadnienie musi być mocne. Samo uzasadnienie jest zresztą obowiązkowe (art. 37 § 2 KPA). Drogę pisma i terminy dla urzędu opisaliśmy w tekście o zażaleniu na bezczynność organu.

Żądaj stwierdzenia rażącego naruszenia prawa

To zdanie ginie w większości ponagleń. Organ rozpatrujący ponaglenie wydaje postanowienie, w którym ma jednocześnie ocenić, czy przewlekłość miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 37 § 6 pkt 1 KPA). To rozstrzygnięcie osobne od samego stwierdzenia przewlekłości.

Wpisz je jako odrębny punkt żądań. Ta sama ocena wraca później przed sądem i to od niej zależy najwięcej.

Co może orzec sąd administracyjny

Wniesienie ponaglenia otwiera drogę do wojewódzkiego sądu administracyjnego (art. 53 § 2b p.p.s.a.). Sąd, uwzględniając skargę, stwierdza, że organ dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania (art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a.), i jednocześnie ocenia, czy stało się to z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.).

Dalej zaczyna się część, o której polski internet milczy:

• Sąd może wymierzyć organowi grzywnę albo przyznać skarżącemu sumę pieniężną do wysokości połowy tej grzywny (art. 149 § 2 p.p.s.a.). Robi to z urzędu albo na wniosek strony.
• Górną granicę wyznacza wzór z art. 154 § 6 p.p.s.a.: dziesięciokrotność przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa GUS. Kwoty w złotych nie podajemy, bo przeciętne wynagrodzenie zmienia się co roku.
• Załatwienie sprawy dopiero po wniesieniu skargi nie ratuje urzędu. Nie stanowi podstawy do umorzenia postępowania ani do oddalenia skargi (art. 154 § 3 p.p.s.a.).
• Komu niewykonanie orzeczenia sądu wyrządziło szkodę, temu służy roszczenie odszkodowawcze wobec organu na zasadach Kodeksu cywilnego. Gdy organ nie wypłaci odszkodowania w ciągu trzech miesięcy od wniosku, pozostaje powództwo do sądu powszechnego (art. 154 § 4 i 5 p.p.s.a.).

Żadnego z tych rozstrzygnięć nikt nie może obiecać. To są uprawnienia sądu.

Co powinno zawierać pismo

• Oznaczenie sprawy: znak akt, data wszczęcia, przedmiot.
• Kalendarium czynności organu z datami, pozycja po pozycji. To dowód główny i bez niego zarzut wisi w powietrzu.
• Wskazanie, które czynności były powtórzone, zbędne albo pozorne.
• Żądanie stwierdzenia przewlekłości oraz osobne żądanie stwierdzenia rażącego naruszenia prawa.
• Żądanie wyznaczenia organowi terminu załatwienia sprawy.

Najczęstsze błędy

• Skarżenie samego upływu czasu. “Czekam osiem miesięcy” niczego nie dowodzi, dopóki nie pokażesz, co urząd przez ten czas robił.
• Pominięcie żądania o rażące naruszenie prawa. Bez niego sprawa traci najmocniejszy element.
• Kalendarium bez dokumentów. Dołącz kopie pism, na które się powołujesz.
• Pójście do sądu z pominięciem ponaglenia. Skarga na przewlekłość wymaga wcześniejszego wyczerpania środków (art. 52 § 2 p.p.s.a.).
• Liczenie na automatyczną rekompensatę. Suma pieniężna z art. 149 § 2 p.p.s.a. wymaga wniosku i uzasadnienia.

Inne pisma z tej rodziny zebraliśmy w hubie Zażalenie.

Prawomat zada Ci kilka pytań o przebieg sprawy i daty czynności urzędu, a potem ułoży z tego gotowe ponaglenie z podstawą prawną i kalendarium.

Napisz ponaglenie