Wniosek o pozbawienie władzy rodzicielskiej

Kodeks rodzinny i opiekuńczy nie zna zwrotu „prawa rodzicielskie”. Ustawa mówi wyłącznie o władzy rodzicielskiej, a jej odebranie reguluje art. 111 KRO. Tej nazwy używaj w piśmie do sądu. Osobnym pismem i osobnym przepisem jest ograniczenie władzy rodzicielskiej z art. 109 KRO.

Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Dotyczy prawa polskiego.

Trzy przesłanki z art. 111 KRO

Przepis brzmi:

„Jeżeli władza rodzicielska nie może być wykonywana z powodu trwałej przeszkody albo jeżeli rodzice nadużywają władzy rodzicielskiej lub w sposób rażący zaniedbują swe obowiązki względem dziecka, sąd opiekuńczy pozbawi rodziców władzy rodzicielskiej. Pozbawienie władzy rodzicielskiej może być orzeczone także w stosunku do jednego z rodziców.” (art. 111 § 1 KRO)

Są tu trzy odrębne podstawy: trwała przeszkoda, nadużywanie władzy rodzicielskiej i rażące zaniedbywanie obowiązków wobec dziecka. Ostatnie zdanie przepisu przesądza, że orzeczenie może objąć jednego rodzica.

Czwarta podstawa stoi osobno, w art. 111 § 1a KRO: sąd może pozbawić rodziców władzy rodzicielskiej, jeżeli mimo udzielonej pomocy nie ustały przyczyny umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej, w szczególności gdy rodzice trwale nie interesują się dzieckiem.

Wszystkie te pojęcia są ocenne. Ustawa nie daje listy zachowań ani miary czasu, a o tym, czy przesłanka zachodzi, rozstrzyga sąd po przeprowadzeniu dowodów. Ta strona opisuje przepis; ocena konkretnej sprawy należy do sądu.

Przeszkoda trwała czy przemijająca

Ta jedna kwestia rozstrzyga najwięcej spraw. Gdy przeszkoda w wykonywaniu władzy rodzicielskiej ma charakter przemijający, właściwym środkiem jest zawieszenie władzy (art. 110 § 1 KRO). Decyduje charakter przeszkody. Ciężar sytuacji o tym nie decyduje, mimo że zawieszenie bywa opisywane jako łagodniejsza odmiana pozbawienia.

Różnicę widać też w zakończeniu. Zawieszenie ustawa każe uchylić, gdy jego przyczyna odpadnie (art. 110 § 2 KRO). Po pozbawieniu władzy sąd może ją przywrócić po ustaniu przyczyny, ale przepis zostawia mu wybór (art. 111 § 2 KRO). Przywrócenie i zaskarżenie postanowienia to osobne sprawy: apelacja od pozbawienia władzy rodzicielskiej i odzyskanie dziecka z rodziny zastępczej.

Skutek obu środków jest w jednym punkcie identyczny: gdy jedno z rodziców zostało pozbawione władzy rodzicielskiej albo jego władza uległa zawieszeniu, władza przysługuje drugiemu z rodziców (art. 94 § 1 KRO). Gdy nie przysługuje żadnemu, sąd ustanawia dla dziecka opiekę (art. 94 § 3 KRO). Alimenty biegną niezależnie od tego rozstrzygnięcia i dochodzi się ich osobnym pismem z działu wniosek.

Sąd, tryb i opłata

Sprawę prowadzi sąd opiekuńczy, czyli wydział rodzinny i nieletnich sądu rejonowego (art. 568 KPC), właściwy według miejsca zamieszkania dziecka (art. 569 § 1 KPC), w trybie nieprocesowym. Opłata jest stała i wynosi 100 zł (art. 23 pkt 1 u.k.s.c.). Od wartości przedmiotu sprawy nie zależy, bo to sprawa o prawa niemajątkowe.

Terminu na złożenie wniosku nie ma. Postępowanie opiekuńcze nie jest terminowe, a sąd opiekuńczy może je wszcząć również z urzędu (art. 570 KPC).

Postanowienie zapada wyłącznie po przeprowadzeniu rozprawy i staje się skuteczne oraz wykonalne dopiero po uprawomocnieniu się (art. 579 KPC). W terminie 7 dni od uprawomocnienia sąd przesyła je do właściwego ośrodka adopcyjnego (art. 578 § 2 KPC).

O pozbawieniu władzy rodzicielskiej sąd orzeka także w wyroku rozwodowym, o separację albo o unieważnienie małżeństwa (art. 112 KRO), a gdy wymaga tego dobro dziecka, również w wyroku ustalającym jego pochodzenie (art. 93 § 2 KRO).

Napisz wniosek

Co powinien zawierać wniosek

• oznaczenie sądu rejonowego i wydziału rodzinnego, Twoje dane z adresem i numerem PESEL,
• dane uczestnika postępowania, czyli rodzica, którego dotyczy żądanie, oraz dane małoletniego,
• samo żądanie: pozbawienie uczestnika władzy rodzicielskiej nad wskazanym dzieckiem,
• wskazanie, na którą przesłankę z art. 111 § 1 KRO się powołujesz, i opis okoliczności datami i faktami,
• dowody: dokumenty, zaświadczenia, wnioski o przesłuchanie świadków z ich adresami,
• odpis skrócony aktu urodzenia dziecka, dowód uiszczenia opłaty i odpis pisma dla uczestnika.

Najczęstsze błędy

• Pismo składane w trakcie własnego rozwodu. Gdy sprawa o rozwód albo separację jest w toku, odrębnego postępowania o władzę rodzicielską wszcząć nie można; służy do tego wniosek o zabezpieczenie w sprawie rozwodowej (art. 445(1) § 1 KPC).
• Liczenie dni od zdarzenia. Żaden przepis nie wyznacza terminu na to pismo.
• Traktowanie zawieszenia jako słabszej wersji pozbawienia. Wybór między art. 110 a art. 111 KRO zależy od charakteru przeszkody.
• Założenie, że postanowienie działa od ogłoszenia. Do uprawomocnienia się władza rodzicielska pozostaje w dotychczasowym kształcie.

Prawomat złoży szkielet pisma z kilku Twoich odpowiedzi. Napisz wniosek