Oświadczenie o pracy w godzinach

Kiedy podpisujesz to oświadczenie

Dwa typowe momenty. Pierwszy: wracasz z urlopu rodzicielskiego, a kadry dokładają do teczki druk zatytułowany „zgoda na pracę w godzinach nadliczbowych i w porze nocnej”. Drugi: kierownik chce Cię wpisać na nocną zmianę albo wysłać na dwudniowe szkolenie do innego miasta i potrzebuje Twojego podpisu, zanim to zrobi.

Tym samym pismem odmawiasz. Odmowa nie wymaga uzasadnienia ani zgody pracodawcy.

Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Dotyczy prawa polskiego.

Podstawa prawna: art. 178 Kodeksu pracy

Art. 178 § 2 Kodeksu pracy wymienia cztery rzeczy, których pracodawca nie może zrobić pracownikowi wychowującemu dziecko do ukończenia przez nie 8 roku życia bez jego zgody: zatrudnić w godzinach nadliczbowych, zatrudnić w porze nocnej, zatrudnić w systemie przerywanego czasu pracy (art. 139) oraz delegować poza stałe miejsce pracy. To cztery odrębne pozycje, a nie jeden pakiet. Możesz zgodzić się na nadgodziny i jednocześnie odmówić wyjazdów.

Dwie definicje, bo od nich zależy, czego zgoda w ogóle dotyczy. Godziny nadliczbowe to praca ponad obowiązujące Cię normy czasu pracy albo ponad przedłużony dobowy wymiar wynikający z Twojego systemu i rozkładu (art. 151 § 1). Pora nocna obejmuje 8 godzin między 21:00 a 7:00 (art. 151(7) § 1).

Granica 8 lat obowiązuje od 26 kwietnia 2023 r. Wcześniej były to 4 lata i stara liczba wciąż krąży po poradnikach. Cztery lata nie zniknęły z kodeksu, tylko dotyczą czegoś innego: w równoważnym i kilku pokrewnych systemach czasu pracy (art. 135-138, 143 i 144) dobowy czas pracy pracownika opiekującego się dzieckiem do ukończenia 4 roku życia nie może bez jego zgody przekroczyć 8 godzin, a za czas nieprzepracowany zachowuje on wynagrodzenie (art. 148 pkt 3).

Ciąża ma własny reżim. Pracownicy w ciąży nie wolno zatrudniać w godzinach nadliczbowych ani w porze nocnej w ogóle, a jej zgoda tego nie odblokowuje. Zgoda działa u niej wyłącznie przy delegacji poza stałe miejsce pracy i przy przerywanym systemie czasu pracy (art. 178 § 1).

Terminu na złożenie tego pisma nie ma. Żaden przepis go nie wyznacza.

Kto może odmówić i co pracodawca może zrobić z odmową

Ochrona przysługuje pracownikowi, czyli osobie zatrudnionej na umowę o pracę. Zlecenie ani współpraca na fakturę jej nie dają. Matce i ojcu przysługuje tak samo, bo przepis mówi o wychowywaniu dziecka, nie o płci rodzica.

Gdy oboje rodzice albo opiekunowie są zatrudnieni, z uprawnień z art. 148 pkt 3, art. 178 § 2, art. 186(7) § 1 i art. 188 może korzystać jedno z nich (art. 189(1)). Stąd bierze się rubryka o drugim rodzicu na firmowym druku.

Odmowa nie jest odmową wykonania polecenia służbowego. Pracownik ma stosować się do poleceń przełożonych dotyczących pracy, jeżeli nie są sprzeczne z przepisami prawa lub z umową o pracę (art. 100 § 1). Polecenie nadgodzin wydane rodzicowi dziecka przed ósmymi urodzinami, który zgody nie dał, mieści się właśnie w tym wyjątku. Naruszenie przepisów o czasie pracy oraz o uprawnieniach pracowników związanych z rodzicielstwem jest wykroczeniem zagrożonym grzywną od 2000 zł do 60 000 zł (art. 281 § 1 pkt 5). Sprawę zgłasza się okręgowemu inspektoratowi pracy.

Forma zgody i jej cofnięcie

Kodeks pracy nie zastrzega dla tej zgody żadnej formy. Wystarczy, że ją wyrazisz. Na piśmie jest jednak bezpieczniej dla obu stron, bo w sporze o nadgodziny liczy się to, co da się wykazać.

Cofnięcia zgody kodeks nie reguluje i nie mówi też o zgodzie udzielanej z góry na cały rok. Jeżeli chcesz przestać się godzić, złóż nowe oświadczenie na piśmie, wskaż w nim datę, od której zgody już nie ma, i zostaw sobie kopię z potwierdzeniem odbioru.

Co powinno zawierać

Twoje dane, dane pracodawcy, miejscowość i datę. Imię dziecka i jego datę urodzenia, bo od niej liczy się granica ośmiu lat. Cztery pozycje z art. 178 § 2 rozpisane osobno, przy każdej wyraźne „wyrażam zgodę” albo „nie wyrażam zgody”. Okres, którego oświadczenie dotyczy. Zdanie o drugim rodzicu. Podpis.

Nie doklejaj do niego formuły o odpowiedzialności karnej, bo żaden przepis nie przewiduje odbierania tej zgody pod takim rygorem, choć na wielu innych oświadczeniach taka klauzula ma podstawę. Wypełnij oświadczenie w generatorze z czterema rozpisanymi pozycjami.

Najczęstsze błędy

Cztery lata zamiast ośmiu. Nieaktualną granicę powtarzają nawet resortowe strony informacyjne. Przy art. 178 § 2 liczy się 8 lat, cztery należą do art. 148 pkt 3.

Jeden podpis pod wszystkim. Druk „wyrażam zgodę na pracę w godzinach nadliczbowych, w porze nocnej i na wyjazdy służbowe” zamyka cztery sprawy naraz. Skreśl to, na co się nie godzisz.

Milczenie o drugim rodzicu. Art. 189(1) pozwala korzystać z uprawnienia tylko jednemu z rodziców, więc kadry i tak o to zapytają.

Mylenie zgody ze zwolnieniem na dziecko. Dwa dni albo 16 godzin w roku z art. 188 to osobne uprawnienie i osobne pismo.

Liczenie na zgodę w ciąży. Podpis pracownicy w ciąży nie otwiera nadgodzin ani pracy w nocy, bo tu obowiązuje zakaz bezwarunkowy.

Inne pisma składane pracodawcy opisujemy przy oświadczeniu pracownika.