Zażalenie na policjanta

Pisma zatytułowane „zażalenie na policjanta” trafiają do komend regularnie, a polska procedura takiej instytucji nie zna. Zażalenie zaczepia oznaczoną czynność procesową albo decyzję procesową. Zachowanie funkcjonariusza, czyli sposób prowadzenia interwencji, ton rozmowy czy opieszałość, ocenia się w trybie skargowym Kodeksu postępowania administracyjnego.

Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Dotyczy prawa polskiego.

Kiedy zamiast zażalenia służy skarga

Dział VIII KPA zakreśla przedmiot skargi szeroko: „Przedmiotem skargi może być w szczególności zaniedbanie lub nienależyte wykonywanie zadań przez właściwe organy albo przez ich pracowników, naruszenie praworządności lub interesów skarżących, a także przewlekłe lub biurokratyczne załatwianie spraw” (art. 227 KPA).

Pod ten opis podpada większość spraw, z którymi ludzie przychodzą po interwencji. Dyżurny odesłał Cię z zawiadomieniem o kradzieży do innej jednostki i nie przyjął pisma. Podczas kontroli drogowej funkcjonariusz odmówił podania stopnia oraz imienia i nazwiska.

Skarga uruchamia u organu nadzorującego postępowanie wyjaśniające, a jego wynikiem jest ocena sprawy i ewentualne konsekwencje służbowe, o których rozstrzyga przełożony. Samego mandatu ani przeprowadzonej czynności skarga nie wzrusza. Nikogo też nie może spotkać z powodu jej złożenia uszczerbek ani zarzut, jeżeli działał w granicach prawem dozwolonych (art. 225 § 1 KPA).

Podstawa prawna i terminy

Terminu na wniesienie skargi dział VIII KPA nie ustanawia, więc czas, który minął od zdarzenia, sam drogi nie zamyka. Miesiąc z art. 237 § 1 KPA wiąże organ: skargę załatwia się bez zbędnej zwłoki, najpóźniej właśnie w tym terminie. Pismo, które trafiło do organu niewłaściwego, ma on siedem dni na przekazanie dalej wraz z zawiadomieniem Cię o tym albo na wskazanie Ci organu właściwego (art. 231 § 1 KPA). Milczenie po upływie miesiąca uruchamia tryb ponaglenia z art. 36 do 38 KPA (art. 237 § 4 KPA).

O sposobie załatwienia skargi organ zawiadamia skarżącego (art. 237 § 3 KPA). Zawiadomienie zawiera oznaczenie organu, wskazanie sposobu załatwienia sprawy i podpis osoby upoważnionej, a przy załatwieniu odmownym także uzasadnienie faktyczne i prawne oraz pouczenie o treści art. 239 (art. 238 § 1 KPA). Ten ostatni przepis warto znać z góry: skargę uznaną za bezzasadną i ponowioną bez wskazania nowych okoliczności organ może zamknąć adnotacją w aktach, bez ponownego zawiadamiania (art. 239 § 1 KPA).

Komu ją złożyć i co powinna zawierać

Komendant komisariatu oraz komendant powiatowy (miejski) Policji są organami administracji rządowej (art. 6 ust. 1 ustawy o Policji). Skargę dotyczącą zadań lub działalności takiego organu rozpatruje organ wyższego stopnia albo sprawujący bezpośredni nadzór (art. 229 pkt 7 KPA), więc droga prowadzi w górę struktury. Skargę na samego pracownika organ właściwy może dodatkowo przekazać jego przełożonemu służbowemu, z obowiązkiem zawiadomienia o sposobie załatwienia (art. 232 § 2 KPA).

O tym, czy pismo jest skargą, decyduje jego treść, a nie forma zewnętrzna (art. 222 KPA). Nagłówek ze słowem „zażalenie” sprawy więc nie przekreśla. Podaj w piśmie swoje dane i adres do korespondencji, jednostkę oraz datę, godzinę i miejsce zdarzenia, stopień, nazwisko albo numer służbowy funkcjonariusza, jeżeli je znasz, opis przebiegu bez ocen, czego oczekujesz od organu i jakimi dowodami dysponujesz.

Samo pismo krok po kroku prowadzimy na stronie o skardze na czynności policjanta, a pozostałe środki zaskarżenia zebraliśmy w dziale zażalenie. Napisz skargę i odpowiedz tylko na pytania o przebieg zdarzenia.

Kiedy sprawa idzie do sądu, prokuratury albo do BSWP

Zażalenie wraca do gry wtedy, gdy skarżysz czynność wymienioną w ustawie. Zatrzymanemu przysługuje zażalenie do sądu (art. 246 § 1 KPK), a całą tę drogę rozkłada tekst o zażaleniu na zatrzymanie przez policję. Przeszukanie i zatrzymanie rzeczy rozpoznaje sąd rejonowy, w okręgu którego prowadzone jest postępowanie (art. 236 § 1 KPK), a postanowienia, zarządzenia i inne czynności naruszające prawa mają podstawę w art. 302 § 1 i § 2 KPK. Adresatów i terminy dla tych torów opisuje strona o zażaleniu na czynności policji.

Gdy zachowanie funkcjonariusza może wypełniać znamiona przestępstwa, na przykład przekroczenia uprawnień (art. 231 Kodeksu karnego), właściwym pismem jest zawiadomienie o możliwości popełnienia przestępstwa, kierowane do prokuratury; kwalifikację ocenia prokurator. Przestępczością popełnianą przez policjantów zajmuje się Biuro Spraw Wewnętrznych Policji, jednostka Policji działająca na obszarze całego kraju (art. 5b ust. 1 ustawy o Policji).

Osobnym torem biegnie sprawa cywilna: za szkodę wyrządzoną niezgodnym z prawem działaniem lub zaniechaniem przy wykonywaniu władzy publicznej odpowiada Skarb Państwa (art. 417 § 1 Kodeksu cywilnego).

Najczęstsze błędy

• Oczekiwanie kontroli sądowej po piśmie do komendanta. Skarga na zachowanie funkcjonariusza kończy się w strukturze Policji, bo ustawa nie przewiduje tu drogi do sądu.
• Liczenie własnego terminu na złożenie skargi. Dział VIII KPA go nie ustanawia, a miesiąc z art. 237 § 1 KPA wiąże organ.
• Skarga bez adresu do korespondencji. Zawiadomienie o sposobie załatwienia sprawy nie ma wtedy dokąd trafić (art. 238 § 1 KPA).
• Powtórzenie tej samej skargi słowo w słowo. Bez nowych okoliczności organ może poprzestać na adnotacji w aktach (art. 239 § 1 KPA).
• Wrzucenie dwóch spraw do jednego pisma. Zatrzymanie i przeszukanie mają własnych adresatów i własne terminy, a opis zachowania funkcjonariusza dopisany do zażalenia nie zastąpi skargi.