Zażalenie na postanowienie o nałożeniu kary porządkowej w postępowaniu cywilnym

Postanowienie z sądu cywilnego, a w nim kwota i słowo grzywna. Poradniki nazywają tę samą rzecz karą porządkową i to drobne przesunięcie nazwy jest źródłem większości pomyłek: Kodeks postępowania cywilnego terminu “kara porządkowa” w ogóle nie używa, a w potocznym języku noszą go trzy różne instytucje.

Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Dotyczy prawa polskiego.

Trzy rzeczy nazywane karą porządkową

Zanim cokolwiek napiszesz, sprawdź, skąd przyszło pismo.

• Sąd cywilny. Ukarał Cię grzywną za uchybienie obowiązkowi w toku sprawy. Ten tekst dotyczy właśnie tej sytuacji.
• Pracodawca. Upomnienie, nagana albo kara pieniężna z zakładu pracy to instytucja prawa pracy. Spór o nią rozpoznaje sąd rejonowy jako sprawę z zakresu prawa pracy (art. 461 § 1^1 KPC), a nie sąd w trybie zażaleniowym.
• Sąd karny albo prokurator. Ta sama kwota nazywa się tam karą pieniężną i rządzi się Kodeksem postępowania karnego; opisuje ją osobny tekst o karze pieniężnej w sprawie karnej.

Dalej mowa wyłącznie o grzywnie z Kodeksu postępowania cywilnego.

Kogo sąd cywilny może ukarać grzywną

Krąg osób jest szerszy, niż podpowiada pierwsze skojarzenie ze świadkiem. Przepis o zażaleniu wymienia skazanie na grzywnę świadka, biegłego, strony, jej pełnomocnika oraz osoby trzeciej (art. 394^1a § 1 pkt 6 KPC). Pełnomocnik i sama strona stoją tu więc na równi z osobą spoza procesu.

Najczęstsze tytuły:

• biegły, za nieusprawiedliwione niestawiennictwo, nieuzasadnioną odmowę złożenia przyrzeczenia lub opinii albo nieusprawiedliwione opóźnienie jej złożenia (art. 287 KPC);
• świadek, za niestawiennictwo (art. 274 § 1 KPC) oraz za nieuzasadnioną odmowę zeznań (art. 276 § 1 KPC); świadek ma własną, tańszą drogę, opisaną w tekście o ukaraniu świadka grzywną;
• uczestnik egzekucji albo dłużnik, za nieuzasadnioną odmowę wyjaśnień wobec organu egzekucyjnego, za świadomie fałszywe informacje oraz za zaniedbanie obowiązku powiadomienia o zmianie miejsca pobytu (art. 762 § 1 KPC).

Wspólny pułap i to, co dzieje się z pieniędzmi

Kwoty rzadko stoją w KPC przy poszczególnych przepisach o grzywnie. Zbiera je jedna reguła. Art. 163 § 1 KPC: “Jeżeli kodeks przewiduje grzywnę bez określenia jej wysokości, grzywnę wymierza się w kwocie do trzech tysięcy złotych. Grzywny ściąga się w drodze egzekucji sądowej na rzecz Skarbu Państwa.”

Płyną stąd dwa praktyczne wnioski. Trzy tysiące złotych to górna granica, a nie stawka, więc argument o nadmiernej wysokości ma gdzie się zmieścić. Niezapłacona grzywna nie rozpłynie się w czasie, bo ściąga ją komornik na rzecz Skarbu Państwa.

Reguła ustępuje tam, gdzie kodeks sam podaje kwotę. Grzywna organu egzekucyjnego z art. 762 § 1 KPC sięga dwóch tysięcy złotych, więc pułap trzech tysięcy jej nie obejmuje.

Osobno działają środki przymusu. Ilekroć kodeks dopuszcza zarządzenie przymusowego sprowadzenia lub aresztowania, stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania karnego (art. 163 § 2 KPC).

Gdzie trafia pismo i ile masz czasu

Zażalenie na grzywnę zostaje w tym samym sądzie i rozpoznaje je inny skład, trzyosobowy (art. 394^1a § 1 pkt 6 i § 1^2 KPC), na posiedzeniu niejawnym. Fizycznie składasz je w sądzie, który wydał postanowienie (art. 395 § 1 KPC). Jeżeli w tym sądzie nie da się utworzyć składu, sprawę przejmuje sąd drugiej instancji (art. 394^1a § 3 KPC), dlatego ostatnie słowo należy do pouczenia w postanowieniu.

Wariant egzekucyjny biegnie inaczej: na postanowienie sądu w przedmiocie ukarania grzywną przez komornika przysługuje zażalenie (art. 768 KPC), a rozpoznaje je trzech sędziów tego samego sądu, orzekających jako sąd drugiej instancji (art. 767^4 § 1^1 KPC).

Termin wynosi tydzień od doręczenia postanowienia z uzasadnieniem (art. 394 § 2 KPC). Krok, który czytelnicy gubią najczęściej, wypada wcześniej: uzasadnienie sąd sporządza tylko na żądanie zgłoszone w ciągu tygodnia od ogłoszenia postanowienia albo od jego doręczenia (art. 357 § 1 i § 2^1 KPC). Przespanie tego pierwszego tygodnia zamyka drogę, zanim zdążysz ją otworzyć.

Opłata jest stała i wynosi sto złotych, niezależnie od tego, na jaką kwotę opiewa grzywna (art. 22 pkt 2 u.k.s.c.). Trzydzieści złotych zapłacone wcześniej za wniosek o uzasadnienie sąd zaliczy na poczet tej opłaty (art. 25b ust. 2 i 3 u.k.s.c.).

Napisz zażalenie

Co powinno zawierać zażalenie

• oznaczenie sądu z dopiskiem, że pismo ma rozpoznać inny skład tego samego sądu,
• sygnaturę akt oraz Twoją rolę w sprawie: strona, pełnomocnik, biegły, osoba trzecia,
• datę postanowienia, datę doręczenia go z uzasadnieniem i kwotę grzywny,
• podstawę zaskarżenia: art. 394^1a § 1 pkt 6 KPC,
• zarzut: obowiązku nie naruszyłeś, uchybienie było usprawiedliwione albo kwota jest nadmierna wobec granicy z art. 163 § 1 KPC,
• wniosek o uchylenie postanowienia lub o obniżenie grzywny,
• w razie potrzeby wniosek o wstrzymanie wykonania (art. 396 KPC),
• zwięzłe uzasadnienie, podpis, załączniki i dowód opłaty.

Najczęstsze błędy

• Liczenie terminu od samego postanowienia. Tydzień biegnie od doręczenia postanowienia razem z uzasadnieniem, o które zwykle trzeba wcześniej wystąpić.
• Wysyłka do sądu okręgowego. Grzywny należą do katalogu rozpoznawanego przez inny skład tego samego sądu, więc korespondencja w górę zjada dni.
• Założenie, że wniesienie pisma zatrzyma ściągnięcie kwoty. Sąd wstrzymanie może zarządzić, ale robi to na wniosek i według własnej oceny (art. 396 KPC).
• Nazywanie pisma odwołaniem. Środkiem zaskarżenia postanowienia sądu cywilnego jest zażalenie.
• Spór o treść opinii zamiast o karę. Zastrzeżenia do opinii biegłego zgłasza się w toku postępowania dowodowego; zażalenie z art. 394^1a § 1 pkt 6 KPC dotyczy wyłącznie grzywny.

Szerszy obraz całego środka znajdziesz w dziale zażalenie. Prawomat zada Ci kilka pytań i złoży pismo z właściwą podstawą prawną.

Napisz zażalenie