Zażalenie na koszty z urzędu

Wynagrodzenia obrońcy z urzędu nikt z klientem nie negocjuje. Ustala je sąd osobnym postanowieniem, licząc ze stawek rozporządzenia przypisanych do etapu sprawy, a wypłaca Skarb Państwa. Zażalenie dotyczy właśnie tego wyliczenia.

Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Dotyczy prawa polskiego.

Kto pisze to zażalenie

Pierwszy autor to adwokat albo radca prawny wyznaczony z urzędu, który złożył wniosek na jedną kwotę, a w postanowieniu zobaczył niższą. Sąd potrafi pominąć drugi i trzeci dzień rozprawy, potraktować udział w posiedzeniu aresztowym jak zwykłą czynność albo sięgnąć po stawkę za postępowanie szczególne tam, gdzie sprawa szła trybem zwyczajnym.

Drugi autor to skazany. W wyroku widzi koszty sądowe zasądzone na rzecz Skarbu Państwa i dopiero po lekturze uzasadnienia orientuje się, że mieści się w nich wypłata dla obrońcy, którego dostał bez opłaty.

Obrońca nie jest stroną postępowania, a mimo to ma legitymację. Zażalenie służy stronom oraz osobie, której postanowienie bezpośrednio dotyczy (art. 459 § 3 KPK), a rozstrzygnięcie o jego własnym wynagrodzeniu dotyczy go wprost.

Skąd bierze się kwota

Wydatki Skarbu Państwa obejmują w szczególności wypłaty dokonane z tytułu (…) nieopłaconej przez strony pomocy prawnej udzielonej z urzędu przez adwokatów lub radców prawnych (art. 618 § 1 pkt 11 KPK).

Wysokość tej wypłaty rozstrzyga rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 14 maja 2024 r., dziś obowiązujące w tekście jednolitym z 2026 r. Stawka jest przypisana do etapu i do sądu: dochodzenie 540 zł, śledztwo 900 zł, czynności wyjaśniające w sprawach o wykroczenia 270 zł (§ 17 ust. 1). Za obronę przed sądem rejonowym w postępowaniu zwyczajnym należy się 840 zł, w postępowaniu szczególnym 720 zł, w sprawie o wykroczenie 540 zł. Sąd okręgowy jako druga instancja to 840 zł, a sąd okręgowy jako pierwsza instancja, sąd apelacyjny i Sąd Najwyższy po 1200 zł (§ 17 ust. 2). Kasacja kosztuje 720 zł albo 1200 zł, zależnie od tego, który sąd orzekał w pierwszej instancji (§ 17 ust. 3).

Postępowanie wykonawcze ma własny wykaz: odroczenie lub przerwa w wykonywaniu kary 540 zł, wykonanie kary warunkowo zawieszonej 360 zł, warunkowe przedterminowe zwolnienie 480 zł, zatarcie skazania 240 zł, ułaskawienie 480 zł (§ 19). Te same reguły stosuje się odpowiednio do pełnomocnika pokrzywdzonego oraz oskarżyciela posiłkowego i prywatnego (§ 17 ust. 7). Podane kwoty pochodzą z rozporządzenia dotyczącego adwokatów; jeżeli obrońcą był radca prawny, sprawdź rozporządzenie wydane dla radców.

Ten wykaz się rusza. Ostatnia nowelizacja weszła w życie 1 stycznia 2026 r. i objęła również sprawy rozpoczęte wcześniej, wciąż niezakończone. Starsze poradniki podają więc stawki, po które sąd już nie sięgnie.

Mnożniki, które najczęściej giną w rachunku

Sama stawka bazowa rzadko wyczerpuje wyliczenie.

• Pojedyncza czynność procesowa w toku postępowania sądowego to 25 % opłaty przewidzianej za obronę w tej sprawie (§ 18 ust. 1).
• Posiedzenie aresztowe wyceniono wyżej: udział w posiedzeniu o przedłużenie tymczasowego aresztowania albo o rozpoznanie zażalenia na ten środek daje 50 % opłaty (§ 18 ust. 2).
• Suma opłat za obronę jednej osoby przez tego samego adwokata zatrzymuje się na 100 % stawki z § 17 (§ 18 ust. 4).
• Rozprawa dłuższa niż jeden dzień podnosi opłatę o 20 % za każdy następny dzień (§ 20). To pozycja przeoczana najczęściej, a w sprawach wielotomowych waży najwięcej.
• Obrona kilku osób w jednym postępowaniu karnym oznacza opłatę ustalaną od każdej z nich osobno (§ 7).
• Opłata nie może przekroczyć wartości przedmiotu sprawy (§ 4 ust. 1).

Zarzut buduj na konkretnej jednostce rozporządzenia i na aktach: daty terminów rozprawy, protokoły posiedzeń, wykaz czynności. Samo stwierdzenie, że kwota jest zaniżona, rzadko wystarcza.

Podstawa, adresat i termin

Postanowienie o kosztach pomocy prawnej z urzędu jest orzeczeniem w przedmiocie kosztów, więc zaskarżasz je na zasadach z art. 626 § 3 KPK. Jak sąd w ogóle dzieli koszty procesu i jak liczy się termin przy kwocie zasądzonej w wyroku, opisuje osobno zażalenie na koszty w postępowaniu karnym.

Pismo składasz w sądzie, który wydał zaskarżone postanowienie, w terminie 7 dni (art. 460 KPK). Wymogi formalne i skutki ich niedochowania zebraliśmy w tekście o zażaleniu w postępowaniu karnym.

W postępowaniu przygotowawczym obowiązuje osobna droga. Zażalenie na kosztowe postanowienie prokuratora albo innego organu prowadzącego to postępowanie kierujesz do prokuratora nadrzędnego albo do prokuratora sprawującego nadzór, a ten przekazuje je sądowi dopiero wtedy, gdy sam się do niego nie przychyli (art. 626a KPK). Wysłanie takiego pisma od razu do sądu kosztuje tygodnie.

Gdy to Ty masz zwrócić tę kwotę

Skarb Państwa wykłada wydatki tymczasowo, o ile ustawa nie stanowi inaczej (art. 619 § 1 KPK). Od skazanego w sprawie z oskarżenia publicznego sąd zasądza koszty sądowe na rzecz Skarbu Państwa (art. 627 KPK), a wypłata dla obrońcy z urzędu jest ich częścią. Stąd bierze się zaskoczenie: obrońca przyznany bez opłaty na starcie bywa rozliczany na końcu.

Wyjście daje art. 624 § 1 KPK. Sąd może zwolnić oskarżonego od zapłaty kosztów sądowych w całości albo w części, gdy uzna, że przy jego sytuacji rodzinnej i majątkowej oraz przy jego dochodach byłaby ona zbyt uciążliwa, a także wtedy, gdy przemawiają za tym względy słuszności. To odrębny wniosek, oparty na Twojej sytuacji, a nie na arytmetyce rozporządzenia.

Najczęstsze błędy

• Traktowanie obrony z urzędu jako bezwarunkowo darmowej. Skarb Państwa wykłada wynagrodzenie tymczasowo, a wyrok skazujący potrafi je przenieść na Ciebie.
• Przepisywanie stawek z rozporządzeń z 2016 r. Zostały uchylone, obowiązuje wykaz z tekstu jednolitego z 2026 r.
• Pominięcie kolejnych dni rozprawy i pojedynczych czynności. Bez wyliczenia z § 18 i § 20 rachunek jest niepełny już na starcie.
• Prowadzenie zażalenia obok apelacji jako osobnej sprawy. Reguła z art. 626 § 3 KPK na to nie pozwala.
• Doliczanie opłaty od pisma. Kodeks postępowania karnego opłaty od zażalenia nie przewiduje, a cywilna ustawa o kosztach sądowych tutaj nie sięga.
• Mylenie dwóch pism. Zażalenie kwestionuje wyliczenie opłaty, wniosek z art. 624 § 1 KPK prosi o zwolnienie od jej zapłaty.

Pozostałe pisma z tego działu zebraliśmy w hubie Zażalenie. Prawomat zapyta o etap sprawy, przyznaną kwotę i pozycje, których w niej brakuje, a potem złoży gotowe zażalenie.

Napisz zażalenie