Zażalenie na odmowę ustanowienia pełnomocnika z urzędu

Wniosek o pełnomocnika z urzędu przechodzi przez dwa sita. Pierwsze mierzy Twoje możliwości finansowe, drugie pyta, czy adwokat albo radca jest potrzebny akurat w tej sprawie. Odmowy zapadają najczęściej na drugim sicie, więc pismo opisujące wyłącznie pusty portfel mija się z powodem przegranej.

Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Dotyczy prawa polskiego.

Dwa sita, przez które przechodzi wniosek

Do prawnika z urzędu prowadzą dwie ścieżki. Strona zwolniona wcześniej od kosztów sądowych w całości lub w części może domagać się ustanowienia adwokata albo radcy prawnego wprost (art. 117 § 1 KPC). Osoba fizyczna, której sąd od kosztów nie zwolnił, składa oświadczenie, że nie poniesie wynagrodzenia prawnika bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 117 § 2 KPC).

Te dwa wnioski rozstrzyga się osobno, choć wolno złożyć je jednym pismem (art. 117 § 4 KPC). Możesz jeden przegrać, a drugi wygrać. Odmowę zwolnienia opisuje zażalenie na odmowę zwolnienia od kosztów.

Drugie sito to jedno zdanie kodeksu:

Sąd uwzględni wniosek, jeżeli udział adwokata lub radcy prawnego w sprawie uzna za potrzebny. Podstawą oddalenia wniosku nie może być skorzystanie przez osobę fizyczną z nieodpłatnej pomocy prawnej lub nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego (art. 117 § 5 KPC).

Kto rozpozna zażalenie, kiedy i za ile

Twoje zażalenie zostaje w tym sądzie, w którym zapadła odmowa. Przeczyta je inny skład, ponieważ art. 394(1a) § 1 pkt 1 KPC wymienia odmowę ustanowienia adwokata lub radcy prawnego wprost. Orzeka przy tym trzech sędziów, co przy zażaleniu jest wyjątkiem (art. 394(1a) § 1(2) KPC). Przy odmowie wydanej w drugiej instancji tę samą rolę pełni art. 394(2) § 1(1) pkt 1 KPC.

Opłaty nie ma. Ustawa o kosztach sądowych zwalnia z niej to zażalenie (art. 95 ust. 2 pkt 1 u.k.s.c.), razem z wcześniejszym wnioskiem o uzasadnienie (art. 95 ust. 5 u.k.s.c.).

Masz tydzień od doręczenia postanowienia z uzasadnieniem (art. 394 § 2 KPC), przy czym postanowienia z tego działu doręcza się wyłącznie tej stronie, która składała wniosek (art. 123 § 1 KPC). Jak zdobyć uzasadnienie i jak policzyć oba tygodnie, tłumaczy zażalenie w postępowaniu cywilnym.

Gdy odmowę podpisał referendarz sądowy

Zanim zaczniesz pisać, sprawdź podpis pod postanowieniem. Rozstrzygnięcie o ustanowieniu albo o odmowie ustanowienia prawnika z urzędu może wydać także referendarz sądowy (art. 123 § 2 KPC). Wtedy Twoje pismo nazywa się skargą na orzeczenie referendarza, wnosisz je do sądu, w którym referendarz orzekał, w terminie tygodnia od doręczenia (art. 398(22) § 1 i § 2 KPC). Takie orzeczenie dostajesz od razu z uzasadnieniem, a wniesienie skargi wstrzymuje jego wykonalność (art. 398(23) § 1 i § 1(1) KPC). Opłaty również nie ma (art. 95 ust. 2 pkt 4 u.k.s.c.).

Co napisać w uzasadnieniu

Celuj w ocenę potrzeby, zamiast przepisywać dane z formularza. Konkrety, które realnie ważą: druga strona działa przez zawodowego pełnomocnika, dopuszczono dowód z opinii biegłego, spór obejmuje kilku uczestników i podział majątku, stan zdrowia albo bariera komunikacyjna utrudnia Ci samodzielne działanie.

Drugie zdanie art. 117 § 5 KPC daje gotowy zarzut. Jeżeli w uzasadnieniu odmowy pojawiła się darmowa porada w gminnym punkcie, powołaj ustawowy zakaz opierania na tym oddalenia wniosku.

Sprawdź też stronę majątkową. Oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania składa się na urzędowym formularzu (art. 117(1) § 1 KPC), a osoba zwolniona już od kosztów sądowych drugi raz go nie dołącza (art. 117(1) § 5 KPC). Lukę w danych uzupełnij załącznikiem do zażalenia.

Co dzieje się z Twoją sprawą i z pełnomocnikiem

Sprawa nie czeka na wynik. Ani wniosek, ani środek odwoławczy od odmowy nie wstrzymują biegu postępowania, choć sąd może wstrzymać rozpoznanie sprawy i odwołać rozprawę (art. 124 § 1 KPC). Jeżeli prosiłeś o prawnika przed upływem terminu na pismo wymagające zastępstwa, a wniosek oddalono, termin ten biegnie od doręczenia postanowienia, a po wniesionym w terminie zażaleniu dopiero od doręczenia postanowienia oddalającego to zażalenie (art. 124 § 4 KPC). Sam wniosek o prawnika napiszesz osobiście nawet przed Sądem Najwyższym, gdzie zastępstwo jest skądinąd obowiązkowe (art. 87(1) § 2 KPC).

Po wygranym zażaleniu konkretną osobę wskazuje okręgowa rada adwokacka albo rada okręgowej izby radców prawnych, nie później niż w dwa tygodnie (art. 117(3) § 2 KPC), w miarę możliwości tę wskazaną przez Ciebie (art. 117(3) § 3 KPC). Ustanowienie działa jak udzielone pełnomocnictwo procesowe (art. 118 § 1 KPC). Gdy wyznaczony prawnik z ważnych przyczyn wystąpi o zwolnienie od zastępowania, sąd prosi radę o kolejnego (art. 118 § 3 KPC). Przy skardze kasacyjnej pełnomocnik, który nie widzi podstaw do jej wniesienia, ma dwa tygodnie na pisemne zawiadomienie strony i sądu wraz z opinią, a opinia bez należytej staranności uruchamia wyznaczenie następcy (art. 118 § 5 i § 6 KPC).

Najczęstsze błędy

• Adresowanie pisma do sądu okręgowego. Ta odmowa należy do toru poziomego, a zażalenie zanosisz do sądu, który wydał postanowienie.
• Opłacenie pisma na wszelki wypadek. Cała ścieżka jest bezpłatna.
• Ponowienie wniosku zamiast zażalenia. Powtórka na tych samych okolicznościach zostaje w aktach bez dalszych czynności (art. 117(2) § 2 KPC) i nie zatrzymuje biegu terminu na pismo, do którego potrzebny jest prawnik (art. 124 § 5 KPC).
• Zaokrąglanie danych w oświadczeniu. Sąd cofa ustanowienie, gdy okoliczności nie istniały lub przestały istnieć (art. 120 § 1 KPC), a świadomie nieprawdziwe oświadczenie kończy się grzywną (art. 120 § 4 KPC).

Pozostałe pisma z tego działu zebraliśmy w hubie Zażalenie. Prawomat zapyta o treść postanowienia i Twoje argumenty, a potem złoży gotowe pismo z właściwą podstawą.

Napisz zażalenie