Wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu

Prawnik prowadzący sprawę kosztuje, a nie każdego na to stać. Kodeks postępowania cywilnego pozwala wtedy prosić sąd o adwokata lub radcę prawnego z urzędu, którego wynagrodzenie pokrywa Skarb Państwa. Liczą się dwie rzeczy: Twoja sytuacja finansowa oraz to, czy sąd uzna udział profesjonalnego pełnomocnika w sprawie za potrzebny.

Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Dotyczy prawa polskiego.

Napisz wniosek

Kiedy przysługuje pełnomocnik z urzędu

O ustanowienie adwokata lub radcy z urzędu możesz prosić na dwa sposoby. Pierwszy dotyczy osoby, którą sąd wcześniej zwolnił od kosztów sądowych w całości lub w części. Taka strona może domagać się także pełnomocnika (art. 117 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego). Drugi jest dla osoby fizycznej, której sąd nie zwolnił od kosztów: dołączasz wtedy oświadczenie, że nie jesteś w stanie ponieść kosztów wynagrodzenia adwokata lub radcy bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 117 § 2).

Po ludzku: prosi o to matka walcząca o alimenty, której nie stać na kilkaset złotych za godzinę porady, albo lokator pozwany o eksmisję, który sam nie rozumie zawiłego pozwu. Sam brak pieniędzy to jednak nie koniec sprawy.

Podstawa prawna - KPC art. 117-118

Podstawą jest art. 117 i następne Kodeksu postępowania cywilnego. Nawet gdy spełniasz kryterium majątkowe, sąd uwzględni wniosek dopiero wtedy, gdy udział adwokata lub radcy prawnego w sprawie uzna za potrzebny (art. 117 § 5). W prostej, oczywistej sprawie może stwierdzić, że poradzisz sobie samodzielnie.

Gdy sąd przychyli się do wniosku, nie wyznacza prawnika osobiście. Zwraca się do właściwej okręgowej rady adwokackiej (ORA) albo rady okręgowej izby radców prawnych (OIRP), a ta wskazuje imiennie pełnomocnika (art. 118 § 2). We wniosku wolno Ci wskazać konkretnego adwokata lub radcę, a rada w miarę możliwości go uwzględni (art. 118 § 3). Nie ma przy tym ustawowego terminu, w którym sąd musi rozpoznać Twój wniosek.

Do którego sądu i jak złożyć

Wniosek składasz w sądzie, w którym sprawa ma być wytoczona albo już się toczy. Możesz to zrobić na piśmie lub ustnie do protokołu na rozprawie, razem z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych albo osobno (art. 117 § 4). Jeśli mieszkasz poza obszarem tego sądu, wolno Ci złożyć wniosek w sądzie rejonowym właściwym dla Twojego miejsca zamieszkania, który przekaże go dalej (art. 1171 § 1).

Pismo zanosisz do biura podawczego, wysyłasz listem poleconym albo składasz przez portal informacyjny, jeśli sprawa toczy się elektronicznie.

Co powinien zawierać wniosek (oświadczenie majątkowe)

Sam wniosek jest krótki: oznaczenie sądu i sygnatura akt, Twoje dane, wyraźne żądanie ustanowienia adwokata lub radcy prawnego z urzędu, powołanie art. 117 Kodeksu postępowania cywilnego oraz zwięzłe uzasadnienie, dlaczego pomoc prawnika jest w tej sprawie potrzebna.

Sercem wniosku jest jednak załącznik. Dołączasz oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania, sporządzone na urzędowym formularzu (art. 1171 § 2). Co dokładnie w nim wpisać, opisuje krok po kroku strona oświadczenie o stanie majątkowym. Jeśli sąd zwolnił Cię już od kosztów sądowych, idziesz ścieżką z art. 117 § 1 i majątku nie wykazujesz po raz drugi.

Najczęstsze błędy

• Samo powołanie się na trudną sytuację, bez formularza oświadczenia majątkowego. Sąd wezwie do uzupełnienia braków formalnych (art. 130 Kodeksu postępowania cywilnego), a to opóźnia sprawę.
• Zwykłe pismo od siebie zamiast urzędowego wzoru oświadczenia. Odręczny opis dochodów sąd potraktuje jak brak formalny.
• Brak uzasadnienia, dlaczego pomoc adwokata jest potrzebna. To od tej oceny zależy uwzględnienie wniosku (art. 117 § 5).
• Mylenie pełnomocnika z urzędu z nieodpłatną pomocą prawną w gminnych punktach. To dwie różne instytucje o innych zasadach.
• Nieprawdziwe dane o majątku. Naraża Cię to na odmowę i podważa Twoją wiarygodność w całej sprawie.

Nie chcesz układać wniosku od zera? Napisz wniosek w Prawomacie: odpowiadasz na kilka pytań o sprawę i sytuację finansową, a generator złoży gotowe pismo z powołaniem na właściwe przepisy. Więcej gotowych pism znajdziesz wśród wniosków.