Wniosek o upadłość konsumencką

Dług przestał być czymś, co da się jeszcze poukładać, a kolejne raty spłacasz następną pożyczką. Upadłość konsumencka bywa z tego wyjściem, tylko wygląda inaczej, niż większość ludzi zakłada. Wniosek składa się na urzędowym formularzu, a całe postępowanie prowadzi się w systemie Krajowego Rejestru Zadłużonych. Formularz jest obowiązkowy, a jego rubryki narzucają, co i w jakiej kolejności masz podać.

Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Dotyczy prawa polskiego.

Kiedy możesz ogłosić upadłość konsumencką

Ta droga jest dla osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej i jest niewypłacalna. Niewypłacalność ma definicję ustawową: utraciłeś zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych (art. 11 ust. 1 Prawa upadłościowego). Jeśli opóźnienie w spłacie przekracza trzy miesiące, prawo domniemywa, że tak właśnie jest (art. 11 ust. 1a). Nie trzeba mieć długu w konkretnej wysokości ani kilku wierzycieli.

Typowe sytuacje wyglądają tak. Straciłeś pracę, przez rok gasiłeś raty chwilówkami, a dziś suma zobowiązań przerasta wszystko, co jesteś w stanie zarobić. Albo poręczyłeś kredyt bliskiej osobie, ona przestała płacić, a bank przyszedł po Ciebie. Albo choroba wywróciła domowy budżet i od pół roku nie płacisz nikomu.

Reforma z 2020 roku przesunęła jedną rzecz, która wcześniej blokowała tysiące spraw. To, że sam doprowadziłeś do swojej niewypłacalności, nie odbiera Ci już prawa do ogłoszenia upadłości. Sąd bada Twoje zawinienie na późniejszym etapie i przekłada je na warunki wyjścia z długów, przede wszystkim na długość planu spłaty.

Podstawa prawna, opłata i termin

Postępowanie reguluje ustawa z 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe, a konsumentów dotyczy jej odrębny tytuł, czyli art. 491(1) i następne. Treść wniosku wyznacza art. 491(2) ust. 4.

Wniosek rozpoznaje sąd rejonowy, wydział gospodarczy do spraw upadłościowych, właściwy dla głównego ośrodka podstawowej działalności dłużnika. U konsumenta jest nim miejsce zwykłego pobytu (art. 19 ust. 1 i 1c). Opłata jest niska: opłata podstawowa 30 zł (art. 76a ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych w związku z art. 14 ust. 3).

Żaden przepis nie każe Ci złożyć wniosku w określonym terminie. Termin, który tu istnieje, wiąże sąd: postanowienie w sprawie ogłoszenia upadłości powinno zapaść w ciągu dwóch miesięcy od złożenia wniosku (art. 27 ust. 3). W praktyce bywa dłużej, bo jest to termin instrukcyjny.

Gdzie i jak złożyć wniosek: KRZ czy papier

Od 1 grudnia 2021 r. postępowania upadłościowe prowadzi się w systemie teleinformatycznym, a zasadą jest wnoszenie pism i dokumentów wyłącznie przez ten system (art. 216a ust. 1). Konto zakłada się w Portalu Rejestrów Sądowych, logując się profilem zaufanym, podpisem kwalifikowanym albo e-dowodem.

Dla konsumenta prawo zostawiło jednak furtkę i to najważniejsza informacja na tej stronie. Do wniosku dłużnika stosuje się odpowiednio art. 216aa (art. 491(2) ust. 3), więc jeśli nie reprezentuje Cię adwokat, radca prawny ani doradca restrukturyzacyjny, możesz złożyć wniosek z pominięciem systemu. Wtedy składasz go na urzędowym formularzu, którego wzór stanowi załącznik nr 1 do rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości. Możesz też przyjść do biura podawczego dowolnego sądu rejonowego i podać treść wniosku pracownikowi, który wprowadzi ją do systemu.

Reguła jest więc prosta. Działasz sam: masz wybór między KRZ a formularzem papierowym. Zatrudniasz profesjonalnego pełnomocnika: zostaje wyłącznie KRZ. Pamiętaj, że po ogłoszeniu upadłości dalsze pisma w sprawie idą już drogą elektroniczną.

Napisz wniosek

Co musi zawierać wniosek

Katalog jest zamknięty i sąd go egzekwuje (art. 491(2) ust. 4):

• Dane dłużnika: imię, nazwisko, miejsce zamieszkania, adres, PESEL, a także NIP, jeśli miałeś go w ciągu ostatnich dziesięciu lat.
• Wskazanie miejsc, w których znajduje się Twój majątek.
• Okoliczności uzasadniające wniosek wraz z ich uprawdopodobnieniem, czyli historia Twojej niewypłacalności.
• Aktualny i zupełny wykaz majątku z szacunkową wyceną składników.
• Spis wierzycieli z adresami, wysokością wierzytelności i terminami zapłaty.
• Spis wierzytelności spornych ze wskazaniem, co i w jakim zakresie kwestionujesz.
• Lista zabezpieczeń na Twoim majątku wraz z datami ich ustanowienia.
• Informacja o przychodach i kosztach utrzymania z ostatnich sześciu miesięcy, także osób na Twoim utrzymaniu.
• Informacja o czynnościach prawnych z ostatniego roku dotyczących nieruchomości, udziałów, akcji i cenniejszych rzeczy.
• Oświadczenie o prawdziwości danych zawartych we wniosku.

Nie musisz układać tego sam. Opisz swoją sytuację, a Prawomat przygotuje treść, którą przeniesiesz do formularza.

Zanim złożysz: co naprawdę się wydarzy

Upadłość nie jest bezbolesnym resetem i lepiej wiedzieć to zawczasu. Twoim majątkiem zarządza syndyk. Mieszkanie lub dom, w którym mieszkasz, wchodzi do masy upadłości i zostaje sprzedany. Z ceny sprzedaży sędzia-komisarz wydziela Ci na Twój wniosek kwotę odpowiadającą przeciętnemu czynszowi najmu za okres od dwunastu do dwudziestu czterech miesięcy (art. 342a). Część wynagrodzenia trafia do masy.

Potem sąd zwykle ustala plan spłaty wierzycieli, co do zasady na okres do 36 miesięcy. Jeśli doprowadziłeś do niewypłacalności umyślnie lub przez rażące niedbalstwo, plan trwa od 36 do 84 miesięcy (art. 491(15)). Gdy Twoja sytuacja w oczywisty sposób wyklucza jakiekolwiek spłaty, sąd umarza zobowiązania bez planu, a gdy ta niezdolność jest przejściowa, orzeka umorzenie warunkowe na pięć lat (art. 491(16)). Warunki obowiązującego już planu można potem korygować osobnym pismem, które opisuje wniosek o zmianę planu spłaty.

Część długów przetrwa. Nie umarza się alimentów, rent odszkodowawczych, grzywien, obowiązku naprawienia szkody z przestępstwa lub wykroczenia ani zobowiązań, które umyślnie zataiłeś (art. 491(21) ust. 2).

Najczęstsze błędy

• Wysłanie zwykłego pisma zamiast formularza - wniosek dłużnika składa się na urzędowym wzorze albo w systemie KRZ.
• Złożenie wniosku na papierze mimo pełnomocnika - z adwokatem, radcą prawnym lub doradcą restrukturyzacyjnym droga jest wyłącznie elektroniczna.
• Niepełny spis wierzycieli - pominięcie kogokolwiek, także pożyczki od rodziny, mści się później przy umorzeniu.
• Zatajenie majątku lub darowizn z ostatnich miesięcy - to najprostsza droga do utraty efektu całego postępowania.
• Ogólnikowe uzasadnienie w rodzaju “mam za dużo długów” - sąd oczekuje historii z datami i dokumentami.
• Liczenie na umorzenie alimentów - te zobowiązania zostają z Tobą niezależnie od wyniku sprawy.