Pozew o ustalenie ojcostwa

Dziecko nie ma w akcie urodzenia wpisanego ojca, a mężczyzna nie chce dobrowolnie uznać ojcostwa? Albo odwrotnie - to on chce, żeby sąd potwierdził, że jest ojcem? W obu sytuacjach drogą jest pozew o ustalenie ojcostwa. Sąd rozstrzyga wtedy to, czego nie załatwiło ani małżeństwo, ani uznanie: kto jest ojcem dziecka w świetle prawa. Brzmi poważnie, ale procedura jest prostsza, niż się wydaje - nie płacisz za złożenie pozwu, a kluczowy dowód, czyli badanie DNA, daje dziś niemal pewny wynik.

Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Dotyczy prawa polskiego.

Kiedy potrzebny jest pozew o ustalenie ojcostwa

Polskie prawo zna trzy drogi ustalenia, kto jest ojcem dziecka. Jeśli dziecko urodziło się w czasie trwania małżeństwa albo przed upływem trzystu dni od jego ustania lub unieważnienia, działa domniemanie, że pochodzi od męża matki (art. 62 § 1 KRiO). Gdy domniemania nie ma albo zostało obalone, ojcostwo ustala się przez uznanie albo wyrokiem sądu (art. 72 § 1 KRiO). Uznanie nie jest jednostronne: mężczyzna oświadcza przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego, że jest ojcem, a matka potwierdza to jednocześnie albo w ciągu trzech miesięcy (art. 73 § 1 KRiO). Pozew o sądowe ustalenie ojcostwa wchodzi w grę dopiero wtedy, gdy żadna z tych dróg nie zadziałała - nie ma domniemania z małżeństwa i nie doszło do uznania (art. 84 KRiO).

Typowo dzieje się tak, gdy rodzice nie byli małżeństwem, a domniemany ojciec odmawia uznania dziecka; gdy to mężczyzna chce potwierdzić swoje ojcostwo, a matka się temu sprzeciwia; albo gdy ojcostwo trzeba ustalić, by dochodzić alimentów, prawa do dziedziczenia czy świadczeń.

Kto może wnieść pozew i przeciwko komu

Krąg osób uprawnionych jest zamknięty. Powództwo o sądowe ustalenie ojcostwa może wnieść tylko jedna z trzech osób (art. 84 § 1 KRiO):

• dziecko,
• matka dziecka,
• domniemany ojciec.

Kto kogo pozywa, zależy od tego, kto występuje z żądaniem:

• Dziecko albo matka wytaczają powództwo przeciwko domniemanemu ojcu, a gdy ten nie żyje - przeciwko kuratorowi ustanowionemu przez sąd opiekuńczy (art. 84 § 3 KRiO).
• Domniemany ojciec pozywa dziecko i matkę łącznie, a gdy matka nie żyje - samo dziecko (art. 84 § 4 KRiO).

Granicą jest pełnoletność dziecka: matka i domniemany ojciec tracą wtedy legitymację, a sprawę może wytoczyć już tylko samo dziecko (art. 84 § 2 zdanie pierwsze KRiO). Śmierć dziecka drogi nie zamyka. Jeżeli dziecko zmarło przed pełnoletnością, oboje zachowują powództwo aż do dnia, w którym dziecko osiągnęłoby pełnoletność (art. 84 § 2 zdanie drugie KRiO). Powództwo może wytoczyć także prokurator, jeśli wymaga tego dobro dziecka lub interes społeczny (art. 86 KRiO).

Co musi zawierać pozew - i co do niego dołączyć

Pozew o ustalenie ojcostwa to pismo procesowe, więc musi spełniać wymogi z art. 187 KPC w związku z art. 126 KPC. Powinien zawierać:

1. Oznaczenie sądu - sąd rejonowy, wydział rodzinny i nieletnich.
2. Dane stron - powoda i pozwanego, z adresami, oraz dane dziecka.
3. Żądanie (petitum) - wprost, np. „ustalenie, że pozwany jest ojcem małoletniego…”.
4. Uzasadnienie - relacja rodziców, okres poczęcia, okoliczności wskazujące na ojcostwo.
5. Dowody - przede wszystkim wniosek o dopuszczenie dowodu z badań DNA, a także akt urodzenia dziecka, zeznania świadków, korespondencja.
6. Podpis i odpis pozwu dla strony przeciwnej.

Z ustaleniem ojcostwa zwykle łączy się kilka dodatkowych roszczeń - i warto zgłosić je w tym samym pozwie:

• alimenty na dziecko - sąd może je zasądzić w tym samym wyroku (więcej w dziale pozew o alimenty);
• władza rodzicielska - ustalając ojcostwo, sąd orzeka też o władzy rodzicielskiej ojca;
• nazwisko dziecka - sąd rozstrzyga, jakie nazwisko będzie nosić dziecko.

Połączenie roszczeń w jednym postępowaniu oszczędza czas i koszty - zamiast trzech osobnych spraw prowadzisz jedną.

Gdzie złożyć pozew, brak opłaty i dowód z DNA

Sąd. Pozew składasz w sądzie rejonowym - wydziale rodzinnym i nieletnich. Właściwy miejscowo jest sąd według miejsca zamieszkania osoby uprawnionej albo pozwanego; w sprawach o ustalenie ojcostwa powód może wybrać sąd swojego miejsca zamieszkania (art. 32 KPC - właściwość przemienna). W praktyce składa się pozew blisko siebie i dziecka.

Brak opłaty. Strona dochodząca ustalenia ojcostwa jest zwolniona z kosztów sądowych z mocy ustawy (art. 96 ust. 1 pkt 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Nie płacisz wpisu od pozwu i nie składasz osobnego wniosku o zwolnienie - działa ono automatycznie.

Dowód z DNA. Badanie genetyczne to dziś najpewniejszy dowód ojcostwa. Wspiera je domniemanie z art. 85 KRiO: ojcem jest ten, kto obcował z matką dziecka nie wcześniej niż w 300. i nie później niż w 181. dniu przed urodzeniem. To domniemanie można obalić właśnie wynikiem badań DNA. Koszt badania na etapie procesu może tymczasowo pokryć Skarb Państwa, a ostatecznie obciąża stronę przegrywającą.

Najczęstsze błędy

• Pozew, gdy działa domniemanie z art. 62 KRiO. Jeśli dziecko urodziło się w czasie trwania małżeństwa albo przed upływem trzystu dni od jego ustania lub unieważnienia, najpierw trzeba zaprzeczyć ojcostwu męża matki - dopiero potem ustalać ojcostwo innego mężczyzny.
• Pozwanie niewłaściwej osoby. Dziecko i matka pozywają domniemanego ojca; domniemany ojciec - dziecko i matkę. Pomyłka w stronach to brak formalny.
• Wniesienie sprawy po pełnoletności dziecka przez matkę lub ojca. Po osiągnięciu przez dziecko pełnoletności żądanie może zgłosić już tylko samo dziecko.
• Pominięcie wniosku o badania DNA. To kluczowy dowód - zgłoś go wprost w pozwie.
• Płacenie wpisu od pozwu. Sprawa jest zwolniona z kosztów z mocy ustawy (art. 96 ust. 1 pkt 1 u.k.s.c.) - nie musisz nic wpłacać.
• Prowadzenie osobnej sprawy o alimenty. Roszczenie alimentacyjne można zgłosić w tym samym pozwie o ustalenie ojcostwa.

Napisz pozew z Prawomatem

Zamiast szukać właściwego wzoru i pilnować, czy pismo zawiera wszystkie wymagane elementy, skorzystaj z generatora. Prawomat przeprowadzi Cię przez pytania, ułoży pozew z właściwym żądaniem i przygotuje gotowy plik do pobrania. Sprawdź też inne wzory w dziale pozew.

Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Dotyczy prawa polskiego.