Oświadczenie o beneficjencie rzeczywistym (CRBR)

Zgłoszenie do CRBR wygląda na formalność do odklikania. Cała trudność siedzi w jednym pytaniu: którą osobę fizyczną wpisać, gdy struktura właścicielska nie jest zwykłą listą wspólników.

Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Dotyczy prawa polskiego.

Napisz oświadczenie beneficjenta rzeczywistego

Kto musi zgłosić beneficjenta do rejestru

Centralny Rejestr Beneficjentów Rzeczywistych prowadzi minister finansów w systemie teleinformatycznym i jest on jawny (art. 55, 56 i 67 ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu).

Wyliczenie podmiotów zobowiązanych było rozszerzane i dziś liczy trzynaście pozycji (art. 58): spółki jawne, komandytowe, komandytowo-akcyjne, z ograniczoną odpowiedzialnością, proste spółki akcyjne, akcyjne poza publicznymi, partnerskie, europejskie zgrupowania interesów gospodarczych, spółki europejskie, spółdzielnie, spółdzielnie europejskie, stowarzyszenia wpisane do KRS oraz fundacje. Osobno stoją trusty, a ustawa liczy do nich fundację rodzinną (art. 2 ust. 2 pkt 24). Jednoosobowej działalności gospodarczej w tym wyliczeniu nie ma.

Kto jest beneficjentem rzeczywistym

To osoba fizyczna sprawująca bezpośrednio lub pośrednio kontrolę nad podmiotem przez uprawnienia wynikające z okoliczności prawnych lub faktycznych, które pozwalają wywierać decydujący wpływ na jego działania (art. 2 ust. 2 pkt 1). Dalej ustawa wylicza przypadki typowe, robi to jednak po słowach „w tym”, więc lista nie zamyka definicji.

Trzy miejsca, w których najłatwiej się pomylić:

• Próg. Liczy się więcej niż 25% udziałów albo akcji lub więcej niż 25% głosów w organie stanowiącym (tiret pierwsze i drugie). Równe 25% progu nie przekracza.
• Kontrola inną drogą. Beneficjentem jest też ten, kto kontroluje osoby prawne mające łącznie ponad 25% udziałów lub głosów, oraz ten, kto sprawuje kontrolę przez uprawnienia z art. 3 ust. 1 pkt 37 ustawy o rachunkowości (tiret trzecie i czwarte). Liczy się więc porozumienie co do głosowania i kontrola nad spółką matką.
• Nikt nie przekracza progu. Wtedy wchodzi osoba zajmująca wyższe stanowisko kierownicze, pod warunkami z tiret piątego: udokumentowanego braku możliwości ustalenia osób z tiret pierwszego do czwartego albo wątpliwości co do ich tożsamości, przy niestwierdzeniu podejrzeń prania pieniędzy. Płaska struktura sama tej ścieżki nie otwiera.

Podobne oświadczenie zbiera bank przy przyjmowaniu klienta, bo identyfikacja beneficjenta należy do jego środków bezpieczeństwa finansowego (art. 34 ust. 1 pkt 2). Opierać się wyłącznie na danych z rejestru nie może (art. 37 ust. 3), i stąd pytanie o to, co w CRBR już widać.

Termin i kto podpisuje zgłoszenie

Termin to 14 dni od wpisu podmiotu do KRS, a przy aktualizacji 14 dni od zmiany w KRS albo od jej dokonania, gdy wpis nie jest potrzebny do skuteczności zmiany (art. 60 ust. 1 i 1a). Sobót ani dni ustawowo wolnych od pracy do biegu terminu się nie wlicza (art. 60 ust. 2). Liczba 7 dni, wciąż krążąca w poradnikach, jest nieaktualna.

Zgłoszenia dokonuje osoba ustawowo uprawniona do reprezentacji podmiotu (art. 61 ust. 1), zgodnie z obowiązującymi w nim zasadami reprezentacji, więc przy reprezentacji łącznej podpisują wszyscy wymagani. Pełnomocnika ustanowić się nie da, co potwierdza Ministerstwo Finansów. Zgłoszenie jest bezpłatne, składa się je jako dokument elektroniczny na wzorze ministra i podpisuje kwalifikowanym podpisem elektronicznym albo podpisem zaufanym (art. 61 ust. 2-4).

Co zawiera zgłoszenie

• Dane podmiotu: nazwa, forma organizacyjna, siedziba, numer KRS, NIP (art. 59 pkt 1).
• Dane beneficjenta: imię i nazwisko, każde obywatelstwo, państwo zamieszkania, PESEL albo data urodzenia, wielkość i charakter udziału lub uprawnień (art. 59 pkt 2).
• Dane osoby zgłaszającej i funkcję, która ją do zgłoszenia uprawnia (art. 61 ust. 1a).
• Oświadczenie o prawdziwości informacji z klauzulą o odpowiedzialności karnej, której dosłowną treść narzuca ustawa (art. 61 ust. 4 i 5).

Ta klauzula naprawdę działa, w odróżnieniu od wielu oświadczeń, pod którymi widuje się to samo zdanie. Odpowiedzialność karna za fałszywe oświadczenie wymaga przepisu ustawy przewidującego odebranie go pod takim rygorem (art. 233 § 6 Kodeksu karnego), a art. 61 ust. 5 taki rygor ustanawia i zastępuje pouczenie. Karę czyta się z art. 233 § 1 k.k.: pozbawienie wolności od 6 miesięcy do 8 lat.

Kara pieniężna i poprawianie błędu

Brak zgłoszenia w terminie, brak aktualizacji albo podanie informacji niezgodnych ze stanem faktycznym to kara pieniężna do wysokości 1 000 000 zł, nakładana decyzją organu właściwego w sprawach rejestru (art. 153 ust. 1 oraz art. 57 ust. 2 pkt 4). Granica jest ta sama dla danych spóźnionych i nieprawdziwych. Beneficjent, który nie dostarczył podmiotowi informacji i dokumentów potrzebnych do zgłoszenia (art. 60a), odpowiada osobno, karą do wysokości 50 000 zł (art. 153 ust. 3).

Błędne dane poprawia się kolejnym zgłoszeniem o prawidłowej treści. Sprostowanie decyzją należy do organu, który sam może wszcząć postępowanie wyjaśniające, czy rejestr jest prawidłowy i aktualny (art. 61b). Potwierdzoną rozbieżność między rejestrem a swoimi ustaleniami przekazuje mu instytucja obowiązana, na przykład bank (art. 61a). Dane w rejestrze objęte są domniemaniem prawdziwości, a zgłaszający odpowiada za szkodę wyrządzoną zgłoszeniem nieprawdziwych albo spóźnionych danych (art. 68).

Najczęstsze błędy

• Zgłoszenie przy rejestracji spółki i cisza po sprzedaży udziałów. Termin na aktualizację biegnie osobno (art. 60 ust. 1a).
• Wpisanie prezesa, bo „on tu rządzi”, przy wspólniku z ponad 25%. Wyższe stanowisko kierownicze jest ścieżką ostatnią i warunkową.
• Wpisanie spółki matki. Rejestr przyjmuje wyłącznie osoby fizyczne (art. 59 pkt 2).
• Oddanie zgłoszenia biuru rachunkowemu. Podpis składa osoba uprawniona do reprezentacji.
• Milczenie beneficjenta wobec spółki. Kara sięga wtedy jego, nie tylko spółki.