Oświadczenie lustracyjne

W wykazie dokumentów do powołania stoi oświadczenie lustracyjne. Zanim wypełnisz druk, sprawdź dwie rzeczy: art. 4 ustawy z 18 października 2006 r. i własną datę urodzenia.

Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Dotyczy prawa polskiego.

Przygotuj oświadczenie w generatorze

Kto musi je złożyć

Obowiązek mają osoby pełniące funkcje publiczne wyliczone w art. 4 ustawy, urodzone przed dniem 1 sierpnia 1972 r. (art. 7 ust. 1). Kto urodził się później, nie składa go wcale.

Katalog jest zamknięty i liczy kilkadziesiąt pozycji: od posłów i sędziów przez korpus służby cywilnej po notariuszy, komorników i zarządy kół łowieckich. Brak Twojej funkcji na liście zamyka sprawę.

Co oświadczasz i na jakim wzorze

Treść jest jedna: czy od 22 lipca 1944 r. do 31 lipca 1990 r. pracowałeś, pełniłeś służbę albo byłeś współpracownikiem organów bezpieczeństwa państwa. Organy wylicza art. 2, a współpracę art. 3a określa jako świadomą i tajną współpracę w charakterze tajnego informatora albo pomocnika przy zdobywaniu informacji.

Wzór stanowi załącznik nr 1a (art. 10 ust. 1), więc własnej redakcji tu nie ma. Część A ma wersję przeczącą i potwierdzającą; składasz je również przy odpowiedzi przeczącej. Kto potwierdza pracę, służbę lub współpracę, wypełnia jeszcze część B: organ, funkcję i daty.

Komu je składasz i dlaczego raz

Termin jest przypisany do zdarzenia: składasz je w chwili zgody na kandydowanie albo na objęcie lub wykonywanie funkcji (art. 7 ust. 2). Adresata wyznacza art. 8: Państwowa Komisja Wyborcza w wyborach powszechnych, kierownik urzędu w służbie cywilnej, kurator oświaty przy dyrektorze szkoły.

Jedno oświadczenie wystarcza na całe życie zawodowe (art. 7 ust. 3). Organowi kolejnej funkcji przedkładasz już tylko informację o uprzednim złożeniu, na wzorze z załącznika nr 2a (art. 7 ust. 3a, art. 10 ust. 2). Gdy tego nie pamiętasz, sprawdzisz to po numerze PESEL w Systemie informacji o złożeniu oświadczenia lustracyjnego, który prowadzi IPN.

Niezłożenie ma własną sankcję: wobec osób pełniących funkcję w dniu wejścia ustawy w życie art. 57 wiąże brak oświadczenia w terminie z pozbawieniem funkcji z mocy prawa, a wobec sędziego z karą złożenia z urzędu.

Nieprawda: sprawa przed sądem okręgowym

Wniosek do sądu kieruje prokurator Biura Lustracyjnego IPN (art. 20). Orzeka sąd okręgowy właściwy dla Twojego miejsca zamieszkania, w składzie trzech sędziów (art. 17). Sprawa idzie w formie karnej: stosuje się odpowiednio Kodeks postępowania karnego (art. 19), a osobie lustrowanej przysługują prawa oskarżonego (art. 21). Apelację wnosisz w 14 dni od otrzymania orzeczenia (art. 21b ust. 2).

Sąd stwierdza, że oświadczenie było nieprawdziwe albo prawdziwe (art. 21a ust. 2). W pierwszym wypadku orzeka obowiązkowo zakaz pełnienia funkcji publicznych i utratę prawa wybieralności na okres od 3 do 10 lat (ust. 2a i 2b). Prawomocne orzeczenie jest obligatoryjną przesłanką pozbawienia pełnionej funkcji (art. 21e ust. 1); zawody prawnicze rozlicza sądownictwo dyscyplinarne (art. 21f).

Kara pozbawienia wolności z art. 29 ustawy jest zastrzeżona dla fałszywych zeznań w postępowaniu lustracyjnym. Ta ustawa nie przewiduje odebrania oświadczenia pod rygorem odpowiedzialności karnej, czego art. 233 par. 6 Kodeksu karnego wymaga do uruchomienia kary.

Gdzie trafia i co sprawdzisz wcześniej

Organ przekazuje oświadczenie niezwłocznie do Biura Lustracyjnego IPN (art. 7 ust. 5), które prowadzi ich rejestr i je analizuje (art. 52a pkt 1-3 ustawy o IPN). Samo oświadczenie nie jest publikowane. Część A potwierdzającego oświadczenia kandydata w wyborach powszechnych trafia do obwieszczenia wyborczego (art. 13), a przy najwyższych funkcjach z art. 22 Prezes IPN publikuje informacje w Biuletynie Informacji Publicznej w 30 dni od objęcia funkcji (art. 23 ust. 1).

Nie wiesz, co jest w archiwum? Każdy ma prawo wystąpić do IPN o wgląd w dotyczące go dokumenty (art. 30 ust. 1 ustawy o IPN).

Najczęstsze błędy

• Wypełnianie druku na wszelki wypadek, bez sprawdzenia art. 4 i daty urodzenia.
• Powtórne oświadczenie przy kolejnej funkcji zamiast informacji z załącznika nr 2a.
• Własna redakcja treści i pominięta część B przy odpowiedzi potwierdzającej.
• Mylenie go z oświadczeniem o niekaralności albo z oświadczeniem o pełni praw publicznych. Tamte opisują stan dzisiejszy, a nie lata 1944-1990. Więcej pism wśród oświadczeń.