Wniosek o ustanowienie opiekuna prawnego dla dziecka

Opieka prawna nad dzieckiem wkracza tam, gdzie znika władza rodzicielska obojga rodziców. Ktoś musi wtedy reprezentować małoletniego, decydować o jego sprawach i zarządzać jego majątkiem, a robi to opiekun wyznaczony przez sąd. To odrębna instytucja od rodziny zastępczej i od asystenta rodziny, więc pierwszy krok to trafne nazwanie własnej sytuacji.

Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Dotyczy prawa polskiego.

Kiedy ustanawia się opiekuna dla dziecka

Opiekę ustanawia się dla małoletniego wtedy, gdy żadnemu z rodziców nie przysługuje władza rodzicielska albo gdy rodzice są nieznani (art. 94 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Chodzi o brak władzy po obu stronach naraz, a same kłopoty jednego rodzica jeszcze do opieki nie prowadzą.

W praktyce dzieje się tak w kilku sytuacjach. Oboje rodzice nie żyją, na przykład zginęli w wypadku, a dzieckiem faktycznie zajmuje się babcia. Oboje zostali pozbawieni władzy rodzicielskiej albo mają ją zawieszoną. Oboje są małoletni lub ubezwłasnowolnieni i sami nie mogą decydować o dziecku. Zdarza się też, że rodzice pozostają nieznani, bo dziecko zostało porzucone. W każdym z tych przypadków małoletni zostaje bez ustawowego przedstawiciela i potrzebuje opiekuna.

Podstawa prawna - KRO art. 145-153

Opiekę nad małoletnim regulują art. 145-153 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Ustanawia ją i sprawuje nad nią nadzór sąd opiekuńczy (art. 145 § 2). Na opiekuna sąd powołuje przede wszystkim osobę wskazaną przez rodziców, jeśli nie byli pozbawieni władzy rodzicielskiej, a gdy takiej osoby brak, kogoś spośród krewnych lub bliskich dziecka (art. 149). Opiekunem nie zostanie ktoś pozbawiony praw publicznych, pozbawiony władzy rodzicielskiej ani skazany za przestępstwa przeciwko wolności seksualnej (art. 147-148).

Opiekun sprawuje pieczę nad osobą i majątkiem dziecka, ale robi to pod stałym nadzorem sądu (art. 155). We wszystkich ważniejszych sprawach musi uzyskać zgodę sądu opiekuńczego (art. 156), a z zarządu majątkiem rozlicza się w sprawozdaniach. Właśnie ten nadzór odróżnia opiekę prawną od zwykłego zajmowania się dzieckiem.

Ustawa nie wyznacza terminu na złożenie wniosku. Sprawę może wszcząć także sam sąd, gdy dowie się o dziecku pozbawionym opieki (art. 570 Kodeksu postępowania cywilnego).

Do którego sądu i jak złożyć

Wniosek kierujesz do sądu opiekuńczego, czyli wydziału rodzinnego i nieletnich sądu rejonowego właściwego dla miejsca zamieszkania lub pobytu dziecka (art. 569 KPC). Sprawa toczy się w trybie nieprocesowym.

Dobra wiadomość dotyczy kosztów: wniosek o ustanowienie opieki nad małoletnim jest wolny od opłaty sądowej, bo to sprawa, którą sąd może wszcząć również z urzędu (art. 95 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Za samo złożenie pisma nic więc nie płacisz.

Nie musisz redagować wniosku od zera. Opisz sytuację własnymi słowami, a generator Prawomatu dobierze właściwą podstawę i elementy. Więcej pism z tej kategorii znajdziesz w dziale wniosek.

Co powinien zawierać wniosek

Dobrze przygotowany wniosek obejmuje:

1. Oznaczenie sądu rejonowego (wydział rodzinny i nieletnich) oraz Twoje dane jako wnioskodawcy.
2. Dane dziecka - imię, nazwisko, datę urodzenia, PESEL i miejsce zamieszkania.
3. Żądanie ustanowienia opiekuna wraz z podstawą prawną (art. 94 § 3 i art. 145 KRO).
4. Wskazanie przyczyny - dlaczego żadne z rodziców nie sprawuje władzy rodzicielskiej.
5. Kandydata na opiekuna, jego dane i zgodę na pełnienie funkcji oraz informację o więzi z dzieckiem.
6. Załączniki: odpis aktu urodzenia dziecka oraz dokumenty potwierdzające przyczynę (akty zgonu, orzeczenia o pozbawieniu władzy, dokumentacja).

Najważniejsze jest uzasadnienie oparte na faktach: pokaż konkretnie, dlaczego żadne z rodziców nie może zająć się dzieckiem i dlaczego proponowany opiekun daje rękojmię należytej opieki.

Najczęstsze błędy

• Mylenie opiekuna z asystentem rodziny. Asystent rodziny to wsparcie socjalne przyznawane przez PCPR na podstawie ustawy o wspieraniu rodziny, bez umocowania do reprezentowania dziecka. Opiekuna prawnego wyznacza sąd.
• Mylenie opieki z pieczą zastępczą. Rodzinę zastępczą ustanawia się, gdy dziecko ma rodziców, ale nie mogą się nim zająć; opiekę - gdy żadne z rodziców nie ma władzy rodzicielskiej.
• Mylenie opiekuna z kuratorem. Kurator działa w węższym, wyznaczonym przez sąd zakresie i dotyczy innych sytuacji niż dziecko całkiem bez opieki rodziców.
• Wniosek przy jednym sprawnym rodzicu. Jeśli choć jedno z rodziców zachowuje władzę rodzicielską, opieki się nie ustanawia.
• Zły sąd. Skierowanie pisma do sądu innego niż wydział rodzinny rejonowego właściwego dla miejsca pobytu dziecka.
• Brak wskazanego opiekuna. Sprawę przyspiesza podanie osoby, która zna dziecko i zgadza się pełnić funkcję.