Wniosek o odzyskanie dziecka z rodziny zastępczej

Piecza zastępcza rzadko jest rozstrzygnięciem na zawsze. Z założenia jest czasowa, a system wspierania rodziny ma prowadzić do tego, żeby dziecko wróciło do rodziców, gdy ci odzyskają zdolność do opieki. Jeśli przyczyny, które kiedyś oddzieliły Cię od dziecka, ustały, możesz wystąpić do sądu o powrót dziecka do rodziny.

Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Dotyczy prawa polskiego.

Kiedy składasz wniosek o odzyskanie dziecka

Odzyskanie dziecka to język codzienny, nie nazwa z przepisu. W praktyce chodzi o to, by sąd opiekuńczy cofnął lub zmienił rozstrzygnięcie, na mocy którego dziecko trafiło do rodziny zastępczej. Wniosek ma sens wtedy, gdy odpadła przyczyna, dla której dziecko umieszczono w pieczy: skończyłeś leczenie, wyszedłeś z uzależnienia, masz stałe mieszkanie i dochód, ustabilizowałeś sytuację rodzinną.

Najczęściej wygląda to tak. Rodzic po długiej chorobie wraca do zdrowia i chce, by dziecko znów z nim zamieszkało. Albo rodzice, którym ograniczono władzę z powodu zaniedbań, przeszli terapię i współpracują z asystentem rodziny. W obu sytuacjach droga prowadzi przez sąd - samo dogadanie się z rodziną zastępczą czy z ośrodkiem nie wystarcza, bo to sąd decydował o pieczy.

Podstawa prawna i termin

To, jaki wniosek złożysz, zależy od tego, jak dziecko trafiło do pieczy zastępczej.

Jeśli sąd tylko ograniczył Ci władzę rodzicielską (najczęściej na podstawie art. 109 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego) i umieścił dziecko w rodzinie zastępczej, składasz wniosek o zmianę tego postanowienia. Sąd opiekuńczy może zmienić swoje wcześniejsze postanowienie, nawet prawomocne, jeżeli wymaga tego dobro dziecka - pozwala na to art. 577 Kodeksu postępowania cywilnego. Wnosisz wtedy o uchylenie umieszczenia dziecka w pieczy i powrót pod Twoją opiekę.

Jeśli władzę rodzicielską Ci odebrano lub zawieszono, drogą jest wniosek o przywrócenie władzy rodzicielskiej. Zgodnie z art. 111 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, gdy ustanie przyczyna, która była podstawą pozbawienia władzy, sąd opiekuńczy może ją przywrócić. Słowo “może” jest tu istotne: sąd nie oddaje dziecka automatycznie, tylko dlatego, że przyczyna odpadła. W każdej sprawie bada, czy powrót służy dobru dziecka (art. 95 § 3 KRO).

Nie ma tu ustawowego terminu. Wniosek złożysz w każdym czasie, gdy uznasz, że Twoja sytuacja się zmieniła. Warto jednak poczekać, aż zmiana będzie trwała i udokumentowana - jeden dobry miesiąc to zwykle za mało, by przekonać sąd.

Gdzie i jak złożyć wniosek

Wniosek kierujesz do sądu rejonowego, do wydziału rodzinnego i nieletnich (sądu opiekuńczego). Właściwy jest sąd miejsca zamieszkania lub pobytu dziecka. Zwykle jest to ten sam sąd, który wcześniej orzekał o umieszczeniu dziecka w rodzinie zastępczej.

Pismo składasz na dzienniku podawczym sądu albo wysyłasz pocztą. Dołącz odpisy dla uczestników postępowania: rodziny zastępczej, drugiego rodzica, czasem ośrodka pomocy. System pieczy zastępczej opiera się na ustawie z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, która zakłada, że piecza jest rozwiązaniem przejściowym. To działa na Twoją korzyść, ale sąd i tak samodzielnie oceni, czy dziecko może bezpiecznie wrócić do domu.

Co powinien zawierać wniosek

Nie ma urzędowego formularza. Pismo powinno zawierać:

1. Oznaczenie sądu (wydział rodzinny i nieletnich).
2. Twoje dane jako wnioskodawcy oraz dane uczestników (rodzina zastępcza, drugi rodzic).
3. Dane dziecka - imię, nazwisko, datę urodzenia.
4. Żądanie - o przywrócenie władzy rodzicielskiej albo o zmianę postanowienia i powrót dziecka.
5. Sygnaturę wcześniejszej sprawy o pieczę, jeśli ją znasz.
6. Uzasadnienie skupione na tym, co się zmieniło i dlaczego powrót służy dobru dziecka.
7. Dowody i podpis.

Sercem wniosku jest uzasadnienie. Opisz konkretnie, co odpadło, i poprzyj to dokumentami: zaświadczenia o leczeniu, umowa o pracę, opis warunków mieszkaniowych, opinia asystenta rodziny, zaświadczenia z terapii. Ogólne deklaracje w stylu zmieniłem się nie przekonają sądu - liczą się fakty. Nie musisz pisać tego pisma od zera; opisz sprawę własnymi słowami, a Prawomat ułoży wniosek z właściwą podstawą i elementami. Zajrzyj też do pozostałych wniosków do sądu rodzinnego.

Najczęstsze błędy

• Pominięcie sądu. Próba odebrania dziecka od rodziny zastępczej bez orzeczenia sądu - powrót zawsze prowadzi przez sąd opiekuńczy.
• Zła podstawa prawna. Wniosek o przywrócenie władzy, choć władzy Ci nie odebrano, a jedynie ograniczono (wtedy właściwy jest art. 577 KPC).
• Za wcześnie. Złożenie wniosku, zanim zmiana sytuacji będzie trwała i udokumentowana.
• Uzasadnienie o sobie. Argumenty o własnej krzywdzie zamiast o dobru i bezpieczeństwie dziecka.
• Brak dowodów. Same twierdzenia bez zaświadczeń, opinii i dokumentów.
• Oczekiwanie gwarancji. Sąd nie obiecuje powrotu dziecka; ocenia realny stan i dobro dziecka.