Umowa pożyczki: wzór z harmonogramem i zasady pożyczki w rodzinie

Rodzice dokładają córce 60 tysięcy do wkładu własnego i chcą, żeby pieniądze wracały w ratach. Brat pożycza bratu 8 tysięcy na naprawę auta do końca roku. Znajomy prosi o 3 tysiące do wypłaty. Za każdym razem kartka z dwoma podpisami oszczędza później nerwów, a przy rodzinnych kwotach liczy się jeszcze jedno: czy pieniądze poszły przelewem.

Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Dotyczy prawa polskiego.

Przygotuj umowę w generatorze

Kiedy ta umowa

Przez umowę pożyczki dający przenosi na biorącego własność określonej sumy pieniędzy (albo rzeczy oznaczonych co do gatunku), a biorący zobowiązuje się oddać tyle samo (art. 720 § 1 Kodeksu cywilnego). Pieniądze mają wrócić. Kiedy nie mają, chodzi o darowiznę, a tę opisujemy przy umowie darowizny.

Najczęściej pożyczają sobie bliscy: na mieszkanie, wesele, spłatę droższego kredytu. Umowa przydaje się też między znajomymi, bo pamięć o tym, ile i do kiedy, rozjeżdża się szybciej, niż się wydaje.

Podstawa prawna i forma

Pożyczka powyżej 1000 zł wymaga formy dokumentowej (art. 720 § 2 KC). Wystarczy oświadczenie w dokumencie, z którego da się ustalić, kto je złożył (art. 77² KC): podpisany papier, e-mail, wiadomość. Brak formy nie unieważnia umowy. Utrudnia dowód, bo w sporze sąd co do zasady nie dopuści świadków ani przesłuchania stron na fakt zawarcia pożyczki (art. 74 § 1 KC). Otwiera tę drogę dopiero zgoda obu stron albo dokument, który uprawdopodobnia umowę, na przykład potwierdzenie przelewu (art. 74 § 2).

Odsetki należą się tylko wtedy, gdy je zastrzeżecie (art. 359 § 1 KC). Pożyczka w rodzinie bywa nieoprocentowana i to jest w porządku. Jeśli ustalacie oprocentowanie, górną granicę wyznaczają odsetki maksymalne: dwukrotność odsetek ustawowych w skali roku (art. 359 § 2¹), czyli dwa razy suma stopy referencyjnej NBP i 3,5 punktu procentowego (art. 359 § 2). Wyższa stawka w umowie nie przepada w całości. Należą się wtedy odsetki maksymalne (art. 359 § 2²).

Gdy pożyczasz osobie prywatnej na jej własne potrzeby, działają też przepisy antylichwiarskie: limit kosztów pozaodsetkowych, takich jak prowizje (art. 720² KC), i prawo do wcześniejszej spłaty bez odsetek za pozostały okres (art. 720⁵ § 1).

Termin zwrotu lepiej wpisać. Bez niego biorący oddaje pieniądze w ciągu sześciu tygodni od wypowiedzenia umowy przez dającego (art. 723 KC). Przed przelewem dający może odstąpić od umowy, gdy zwrot stał się wątpliwy przez zły stan majątkowy biorącego, o którym przy podpisaniu nie wiedział i nie mógł łatwo się dowiedzieć (art. 721).

Co zrobić po podpisaniu: przelew i podatek PCC

Przelej pieniądze na rachunek biorącego z tytułem “pożyczka zgodnie z umową z dnia…”, a raty przyjmuj tą samą drogą. Komplet potwierdzeń najlepiej dowodzi, że umowa była wykonywana.

Pożyczka podlega podatkowi od czynności cywilnoprawnych (art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o PCC). Płaci go biorący (art. 4 pkt 7), stawka wynosi 0,5% kwoty pożyczki (art. 7 ust. 1 pkt 4 i art. 6 ust. 1 pkt 7). Deklarację PCC-3 składasz i podatek płacisz w ciągu 14 dni od zawarcia umowy (art. 10 ust. 1). Przy umowie u notariusza podatek pobiera notariusz (art. 10 ust. 2).

Zwolnienia z art. 9 pkt 10 ustawy o PCC zależą od tego, kto komu pożycza:

• Najbliżsi z art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn (małżonek, zstępni, wstępni, pasierb, rodzeństwo, ojczym, macocha): pożyczka do 36 120 zł jest zwolniona bez formalności. Powyżej tej kwoty zwolnienie działa pod dwoma warunkami: składasz PCC-3 w ciągu 14 dni, a pieniądze trafiają na rachunek biorącego albo przychodzą przekazem pocztowym (lit. b i c).
• Zięć, synowa, teściowie są w I grupie podatkowej, choć poza najbliższą rodziną. Zwolnienie obejmuje u nich tylko pożyczki do 36 120 zł (lit. c).
• Wszyscy pozostali: zwolniona jest pożyczka do 1000 zł (lit. d). Wyższa kwota oznacza PCC-3 i 0,5%.

Limit 36 120 zł to kwota wolna dla I grupy z ustawy o podatku od spadków i darowizn (art. 9 ust. 1 pkt 1). Liczy się ją łącznie z wcześniejszymi pożyczkami od tej samej osoby z bieżącego roku i pięciu lat poprzednich. Jeśli przed urzędem skarbowym powołasz się na pożyczkę, od której nie zapłacono podatku, albo na rodzinną pożyczkę bez potwierdzenia przelewu, stawka wynosi 20% (art. 7 ust. 5).

Co powinna zawierać umowa

• Dane stron, a w rodzinie także stopień pokrewieństwa, bo od niego zależy zwolnienie.
• Kwotę cyframi i słownie.
• Sposób i termin wydania pieniędzy: przelew na wskazany rachunek.
• Oprocentowanie albo zapis, że pożyczka jest nieoprocentowana.
• Termin zwrotu albo harmonogram rat i rachunek do spłat.
• Zasady wcześniejszej spłaty i skutki opóźnienia.
• Podpisy obu stron i liczbę egzemplarzy.

Najczęstsze błędy

• Gotówka przy dużej kwocie od rodziców. Powyżej 36 120 zł zwolnienie wymaga przelewu, a bez niego grozi stawka 20%.
• Przekonanie, że rodzina nigdy nie składa PCC-3. Powyżej limitu deklaracja jest warunkiem zwolnienia.
• Tytuł przelewu “prezent” albo “na mieszkanie”. Taki opis kłóci się z umową pożyczki.
• Oprocentowanie powyżej odsetek maksymalnych. Nadwyżka się nie należy.
• Brak terminu i harmonogramu, czyli spór o to, kiedy pieniądze miały wrócić.
• Spłaty gotówką bez pokwitowania.

Gdy raty przestają wpływać, zacznij od wezwania do zapłaty.

Umowę pożyczki przygotuje generator

Podaj kwotę, strony, oprocentowanie i plan spłat, a Prawomat ułoży umowę z harmonogramem i klauzulą podatkową dopasowaną do Waszego pokrewieństwa. Zostają dwa podpisy i przelew.