Skarga nadzwyczajna: termin i kto może ją wnieść

Prawomocny wyrok w sprawie spadkowej sprzed czterech lat. Nakaz zapłaty z 2019 roku, który się utrwalił, bo korespondencja szła na dawny adres. Skarga nadzwyczajna powstała właśnie do takich spraw, w których zwyczajne środki dawno się wyczerpały. Rozbija się jednak o dwie bariery: kalendarz i to, kto w ogóle ma prawo ją wnieść.

Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Dotyczy prawa polskiego.

Kiedy w grę wchodzi skarga nadzwyczajna

Środek przysługuje od prawomocnego orzeczenia sądu powszechnego albo sądu wojskowego kończącego postępowanie w sprawie i tylko wtedy, gdy zachodzi jedna z trzech sytuacji z art. 89 § 1 ustawy z 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym: orzeczenie narusza określone w Konstytucji zasady, wolności albo prawa; rażąco narusza prawo przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; ustalenia sądu pozostają w oczywistej sprzeczności z zebranym materiałem dowodowym.

Do tego dochodzi warunek zamykający: orzeczenia nie da się uchylić ani zmienić żadnym innym nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia. To ostatnia furtka w systemie i apelacji ani kasacji nie zastąpi.

Wyroki sądów administracyjnych leżą poza tym katalogiem, bo przepis wymienia wyłącznie sąd powszechny i wojskowy. Po wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego prowadzi osobna droga: skarga kasacyjna do NSA.

Bywa też, że mimo zachowanego terminu skarga nie przysługuje. W interesie tej samej strony wnosi się ją od danego orzeczenia tylko raz (art. 90 § 1) i nie oprze się jej na zarzutach rozpoznanych już w kasacji (art. 90 § 2). Odpada przy przysposobieniu oraz przy rozwodzie i unieważnieniu małżeństwa, gdy któraś ze stron zawarła nowy związek (art. 90 § 3), a w sprawach o wykroczenia i wykroczenia skarbowe ustawa wyłącza ją wprost (art. 90 § 4).

Kto ją wnosi: dziewięć urzędów z art. 89 § 2

Lista jest zamknięta: Prokurator Generalny, Rzecznik Praw Obywatelskich oraz, w zakresie swojej właściwości, Prezes Prokuratorii Generalnej RP, Rzecznik Praw Dziecka, Rzecznik Praw Pacjenta, Przewodniczący Komisji Nadzoru Finansowego, Rzecznik Finansowy, Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorców i Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów.

Ciebie na niej nie ma. Możesz natomiast złożyć do jednego z tych urzędów wniosek o rozważenie wniesienia skargi. Ustawa nie przewiduje dla takiego pisma formy, terminu ani środka zaskarżenia na wypadek odmowy. Adresata dobierz do dziedziny: przy sporze z ubezpieczycielem naturalny jest Rzecznik Finansowy, przy prawach pacjenta Rzecznik Praw Pacjenta, przy sprawie konsumenckiej Prezes UOKiK. Samo pismo i realia takiej prośby opisuje strona o skardze do Prokuratora Generalnego.

Termin z art. 89 § 3: cztery różne liczby

Skargę nadzwyczajną wnosi się w terminie 5 lat od dnia uprawomocnienia się zaskarżonego orzeczenia, a jeżeli od orzeczenia została wniesiona kasacja albo skarga kasacyjna, w terminie roku od dnia ich rozpoznania.

Bieg terminu otwiera dzień uprawomocnienia. Data doręczenia wyroku i dzień, w którym dowiedziałeś się o sprawie, są tu bez znaczenia, a właśnie od nich czytelnicy liczą najczęściej.

Drugie zdanie tego samego paragrafu dotyczy spraw karnych. Skargi wniesionej na niekorzyść oskarżonego Sąd Najwyższy nie uwzględni po upływie roku od uprawomocnienia, a gdy wcześniej rozpoznano kasację albo skargę kasacyjną, po upływie sześciu miesięcy od tego rozpoznania.

Piąty rok ma jeszcze jeden skutek. Gdy od uprawomocnienia minęło 5 lat, a orzeczenie wywołało nieodwracalne skutki prawne, Sąd Najwyższy zwykle poprzestaje na stwierdzeniu, że wydano je z naruszeniem prawa (art. 89 § 4). Samo orzeczenie zostaje wtedy w mocy.

Wyroki sprzed 3 kwietnia 2018 r.

Ustawa weszła w życie 3 kwietnia 2018 r. i otworzyła sześcioletnie okno na orzeczenia, które uprawomocniły się po 17 października 1997 r., z wyłączeniem pięcioletniego terminu (art. 115 § 1). Okno zamknęło się 3 kwietnia 2024 r. Sporo poradników nadal opisuje je tak, jakby wciąż trwało.

Obok tego stoi art. 115 § 1a. Skargę od orzeczenia, które uprawomocniło się przed wejściem ustawy w życie, mogą wnieść wyłącznie Prokurator Generalny albo Rzecznik Praw Obywatelskich, a art. 89 § 2 nie ma tu zastosowania. Jest to węższa, odrębna ścieżka dla dwóch urzędów. Jak ten przepis układa się dziś z terminem z art. 89 § 3, nie zostało przesądzone, więc przy starym wyroku pytaj adresata wprost o ten przepis.

Co powinno zawierać pismo z prośbą o rozważenie skargi

• Twoje dane, adres do korespondencji i rolę w postępowaniu.
• Oznaczenie orzeczenia: sąd, wydział, data i sygnatura, dla obu instancji.
• Datę uprawomocnienia i informację, czy wnoszono kasację lub skargę kasacyjną oraz kiedy ją rozpoznano. Bez tych dwóch dat nikt nie policzy terminu.
• Wskazanie przesłanki z art. 89 § 1 pkt 1, 2 albo 3 wraz z przepisem, który sąd Twoim zdaniem naruszył.
• Oświadczenie, że orzeczenia nie da się wzruszyć innym nadzwyczajnym środkiem.
• Odpisy orzeczeń z obu instancji i dokumenty, na które się powołujesz.

Najczęstsze błędy

• Liczenie sześciu miesięcy od doręczenia wyroku. Takiego terminu przy tym środku ustawa nie zna.
• Wysłanie pisma wprost do Sądu Najwyższego. Sąd zajmie się sprawą dopiero wtedy, gdy skargę wniesie uprawniony urząd.
• Poprzestanie na Prokuratorze Generalnym. Zostaje ośmiu innych adresatów, a kilku z nich zajmuje się dokładnie Twoją dziedziną.
• Traktowanie skargi jak trzeciej instancji. Samo przekonanie, że wyrok jest krzywdzący, nie wystarczy. Potrzebna jest jedna z trzech ustawowych przesłanek.
• Zwlekanie do ostatnich miesięcy. Urząd musi zdążyć przejrzeć akta i napisać skargę przed upływem terminu, a to trwa.

Pozostałe pisma z tej rodziny znajdziesz w dziale Skarga. Prawomat przeprowadzi Cię przez kilka pytań i ułoży wniosek o rozważenie wniesienia skargi nadzwyczajnej z opisem orzeczenia, datami i podstawą prawną.

Napisz pismo