Skarga do ETPC

Europejski Trybunał Praw Człowieka (ETPC, spotkasz też zapis ETPCz) w Strasburgu bada, czy państwo-strona naruszyło prawa zapisane w Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. To sąd międzynarodowy, nie polski, i rządzi się własnymi regułami: samą Konwencją oraz Regulaminem Trybunału. Skarga do ETPC działa inaczej niż apelacja od krajowego wyroku, więc zanim ją napiszesz, warto zrozumieć, co Trybunał realnie może, a czego nie.

Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Dotyczy prawa międzynarodowego, Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, a nie polskiej ustawy.

Kiedy można złożyć skargę do ETPC

Skargę indywidualną daje Ci art. 34 Konwencji: może ją wnieść każda osoba, organizacja pozarządowa lub grupa osób, która uważa się za ofiarę naruszenia przez państwo-stronę praw zapisanych w Konwencji lub jej protokołach. Kluczowe słowo to państwo. Zarzut kierujesz przeciwko Polsce (albo innemu państwu-stronie), a nie przeciwko sąsiadowi, pracodawcy czy firmie.

Dwie typowe sytuacje. Przeszedłeś całą krajową drogę, przegrałeś prawomocnie, a uważasz, że sąd naruszył Twoje prawo do rzetelnego procesu albo do poszanowania życia rodzinnego. Albo krajowy przepis lub praktyka organu, zastosowane w Twojej sprawie, są Twoim zdaniem sprzeczne z Konwencją. W obu układach adresatem zarzutu jest państwo, nie druga strona sporu.

Podstawa i warunki dopuszczalności

Podstawą są dwa przepisy Konwencji: art. 34 (skarga indywidualna) oraz art. 35 (warunki dopuszczalności). Trybunał zajmie się sprawą tylko wtedy, gdy skarga spełni wszystkie wymogi z art. 35:

• wyczerpanie krajowych środków odwoławczych - najpierw musisz przejść dostępną w Polsce drogę (apelacja, kasacja lub skarga kasacyjna, w odpowiednich sprawach także inne środki),
• termin liczony od ostatecznej decyzji krajowej (o jego długości niżej),
• skarga nie jest anonimowa,
• nie jest co do istoty taka sama jak sprawa już rozpatrzona przez Trybunał lub skierowana do innego organu międzynarodowego,
• nie jest oczywiście bezzasadna ani nie stanowi nadużycia prawa do skargi,
• skarżący poniósł istotny uszczerbek (drobne sprawy Trybunał może odrzucić, chyba że poszanowanie praw człowieka wymaga ich zbadania).

Więcej o krajowej drodze, którą trzeba wyczerpać, znajdziesz w dziale skarga.

Jak i w jakim terminie złożyć

Termin jest krótki i sztywny: 4 miesiące od dnia ostatecznej decyzji krajowej. To zmiana wprowadzona Protokołem nr 15, która obowiązuje dla decyzji zapadłych od 1 lutego 2022 roku. Jeśli ostateczna decyzja w Twojej sprawie zapadła wcześniej, stosuje się dawny, sześciomiesięczny termin. Po jego upływie Trybunał skargi nie rozpozna.

Skargę składasz na oficjalnym formularzu Trybunału, który wysyłasz pocztą na adres: European Court of Human Rights, Council of Europe, 67075 Strasbourg cedex, Francja. Na etapie wniesienia skargi możesz pisać po polsku, ponieważ polski jest językiem urzędowym państwa-strony; angielski lub francuski stają się obowiązkowe dopiero na dalszym etapie, gdy Trybunał zakomunikuje sprawę rządowi.

Uporządkuj swoją sprawę z Prawomatem, zanim przeniesiesz treść na urzędowy formularz.

Co powinna zawierać skarga (formularz)

Zgodnie z Regułą 47 Regulaminu Trybunału obowiązuje oficjalny formularz skargi; własne pismo złożone zamiast niego skończy się nierozpoznaniem sprawy. Kompletny formularz zawiera:

• strony - Twoje dane jako skarżącego oraz oznaczenie pozwanego państwa,
• zarzucane naruszenia - konkretne artykuły Konwencji (np. art. 6 - rzetelny proces, art. 8 - życie prywatne i rodzinne) z krótkim wyjaśnieniem każdego zarzutu,
• zwięzłe przedstawienie stanu faktycznego - co się stało, kiedy i z udziałem jakich organów,
• informację o wyczerpaniu krajowych środków - jakie odwołania i skargi wniosłeś, z datami i sygnaturami ostatecznych orzeczeń,
• przedmiot skargi - czego oczekujesz, w tym ewentualne słuszne zadośćuczynienie na podstawie art. 41,
• podpis oraz komplet kopii decyzji i orzeczeń.

Najczęstsze błędy

• Traktowanie ETPC jak kolejnej instancji. Trybunał nie jest czwartą instancją: nie uchyli krajowego wyroku ani nie zmieni decyzji urzędu, ocenia wyłącznie zgodność działań państwa z Konwencją.
• Skarga przeciwko osobie lub firmie. Pozwanym może być tylko państwo-strona, a nie prywatny podmiot.
• Niewyczerpane środki krajowe. Pominięcie dostępnej apelacji czy kasacji to najczęstsza przyczyna odrzucenia.
• Przekroczony termin. Cztery miesiące (dawniej sześć) liczy się od ostatecznej decyzji, nie od chwili, gdy poczujesz się skrzywdzony.
• Własne pismo zamiast formularza. Bez kompletnego formularza z Reguły 47 skarga nie zostanie rozpoznana.

Prawomat pomoże Ci uporządkować chronologię, sygnatury i zarzuty, czyli materiał, który i tak trafi na formularz. Pokrewną, krajową ścieżkę opisuje tekst o skardze do Rzecznika Praw Obywatelskich.

Napisz skargę