Oświadczenie o dochodach

Sąd, gmina, dział kadr i bank używają tej samej nazwy na cztery różne dokumenty. Jeden ma urzędowy wzór, dwa dostaniesz gotowe od instytucji, a jeden układasz sam od zera. Zacznij więc od pytania, kto prosi i po co. Od tego zależy nawet to, czy za nieprawdę grozi Ci grzywna, czy sprawa karna.

Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Dotyczy prawa polskiego.

Napisz oświadczenie

Kiedy potrzebujesz oświadczenia o dochodach

Pierwsza sytuacja to sąd. Wnosisz pozew, nie stać Cię na opłatę i składasz wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych albo o adwokata czy radcę prawnego z urzędu. Do obu potrzebne jest oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania.

Druga to świadczenia. Zasiłek rodzinny, dodatek mieszkaniowy, stypendium socjalne, pomoc z ośrodka pomocy społecznej. Każdy z tych programów ma własny druk i własną definicję dochodu, a formularz zwykle dostajesz od urzędu.

Trzecia to zakład pracy. Kadry proszą o dochód na osobę w rodzinie, bo ulgi z funduszu socjalnego zależą od sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej pracownika (art. 8 ust. 1 ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych).

Czwarta to sprawa prywatna: bank, wynajmujący mieszkania, sprzedawca ratalny. Tu nie ma żadnego ustawowego wzoru, bo nie ma ustawy, która by go narzucała.

Podstawa prawna i formularz

Do sądu obowiązuje druk. Do wniosku o zwolnienie od kosztów dołączasz oświadczenie sporządzone na ustalonym wzorze (art. 102 ust. 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych), a sam wzór określa rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości. Pismo napisane własnymi słowami sąd potraktuje jak brak formalny i wezwie Cię do uzupełnienia. Przy wniosku o pełnomocnika jest tak samo (art. 117 § 2 i art. 117(1) § 1 Kodeksu postępowania cywilnego), z jednym ułatwieniem: gdy składasz oba wnioski razem, wypełniasz tylko jedno oświadczenie. Tę ścieżkę opisuje strona o wniosku o adwokata z urzędu, a opłaty wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych.

W świadczeniach nie ma jednego wzoru na całą Polskę. Jest za to twarda definicja: dochód to przychód po odliczeniu kosztów uzyskania, należnego podatku, składek społecznych i zdrowotnych oraz alimentów płaconych innym osobom (art. 3 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Czyli netto. Zasiłek rodzinny przysługuje, gdy dochód na osobę nie przekracza 674 zł, a 764 zł, gdy w rodzinie jest dziecko z orzeczeniem o niepełnosprawności. Przy dodatku mieszkaniowym deklarację o dochodach gospodarstwa domowego składasz za trzy miesiące poprzedzające wniosek, a wzór deklaracji ustala uchwałą rada gminy (art. 7 ustawy o dodatkach mieszkaniowych). Świadczenie 800 plus jest wyjątkiem: przysługuje niezależnie od dochodu, więc nic nie deklarujesz.

Przy funduszu socjalnym treść oświadczenia wynika z regulaminu pracodawcy, a nie z ustawy. Do banku i wynajmującego piszesz pismo od zera.

Kiedy naprawdę grozi odpowiedzialność karna

To zdanie ludzie przewijają wzrokiem, a waży ono najwięcej. Odpowiedzialność karna za fałszywe oświadczenie z art. 233 § 6 Kodeksu karnego nie działa zawsze. Wchodzi w grę tylko wtedy, gdy przepis ustawy przewiduje odebranie oświadczenia pod rygorem odpowiedzialności karnej, a składający został o tym uprzedzony. Dlatego druki urzędowe zawierają klauzulę o świadomości odpowiedzialności karnej: ona zastępuje pouczenie organu. Tak jest przy deklaracji o dochodach do dodatku mieszkaniowego. Grozi za to pozbawienie wolności od 6 miesięcy do 8 lat.

W sądzie mechanizm jest inny. Ustawa o kosztach sądowych nie każe odbierać oświadczenia pod rygorem odpowiedzialności karnej. Za to sąd, który wykryje świadomie nieprawdziwe dane, cofa zwolnienie (art. 110), każe dopłacić wszystkie opłaty i skazuje na grzywnę do 1000 zł (art. 111 ust. 1). Przy kolejnym wniosku z nieprawdziwymi danymi grzywna sięga 2000 zł (art. 111 ust. 2). Sąd może też odebrać od Ciebie przyrzeczenie, że oświadczenie jest prawdziwe (art. 102 ust. 3).

Bank to trzeci reżim. Nierzetelne pisemne oświadczenie złożone po to, by uzyskać kredyt lub pożyczkę, jest przestępstwem z art. 297 § 1 Kodeksu karnego, zagrożonym karą od 3 miesięcy do 5 lat. Notatka o zarobkach dla wynajmującego nie ma żadnego rygoru karnego, ale kłamstwo w niej daje mu argument w sporze o umowę.

Gdzie i jak złożyć

Formularz sądowy składasz razem z wnioskiem, w sądzie, w którym sprawa się toczy lub ma być wytoczona. Druk udostępniają sekretariaty sądów i Ministerstwo Sprawiedliwości.

Wniosek o świadczenia rodzinne i dodatek mieszkaniowy trafia do gminy albo ośrodka pomocy społecznej, papierowo lub przez portal Emp@tia. Wniosek o 800 plus przyjmuje wyłącznie ZUS i wyłącznie elektronicznie.

Oświadczenie do funduszu socjalnego oddajesz w kadrach, w terminie z regulaminu. Pismo dla banku czy wynajmującego wręczasz wprost, najlepiej z załącznikami, bo samo oświadczenie rzadko komuś wystarcza.

Co powinno zawierać oświadczenie pisane od zera

• Miejscowość, datę i Twoje dane: imię, nazwisko, adres, PESEL.
• Adresata i cel pisma: kredyt, najem, sprawa u pracodawcy.
• Okres, którego dotyczą dochody, na przykład ostatnie trzy miesiące.
• Każde źródło osobno: etat, zlecenie, działalność, emerytura, renta, najem.
• Kwoty netto przy każdej pozycji i sumę miesięczną.
• Stałe obciążenia: raty, alimenty, inne zobowiązania.
• Zdanie o zgodności danych z prawdą, datę i czytelny podpis.
• Załączniki: zaświadczenie od pracodawcy, PIT, wyciągi z konta.

Więcej gotowych pism znajdziesz wśród oświadczeń.

Najczęstsze błędy

• Własne pismo zamiast urzędowego formularza w sądzie. Najkosztowniejszy błąd z tej listy, bo cofa sprawę do punktu wyjścia.
• Kwoty brutto tam, gdzie liczy się netto. Zawyżysz sobie dochód i sam wypadniesz z kryterium.
• Pominięcie dorywczych źródeł: zlecenia, najmu pokoju, alimentów na dziecko. Urząd i tak je sprawdzi.
• Same dochody, bez wydatków. Sąd ocenia oba, a nie samą pensję.
• Klauzula o odpowiedzialności karnej potraktowana jak formułka. To ona zmienia zwykłe pismo w dokument.
• Brak załączników. Oświadczenie bez zaświadczenia czy PIT bank zwykle odrzuci.

Oświadczenie ułoży za Ciebie generator

Odpowiedz w Prawomacie na kilka pytań o adresata, okres i źródła zarobków. Dostaniesz gotowe pismo z rozpisanymi kwotami netto, sumą, obciążeniami i listą załączników, dopasowane do tego, komu je składasz.