Wniosek o ustanowienie kuratora

Słowo “kurator” brzmi jednoznacznie, ale kryje kilka odrębnych instytucji. Inny kurator pomaga dorosłej osobie z niepełnosprawnością, inny reprezentuje osobę częściowo ubezwłasnowolnioną, a jeszcze inny chroni prawa kogoś, kto zniknął bez śladu. Zanim napiszesz wniosek, ustal, która sytuacja jest Twoja, bo to ona wyznacza podstawę prawną i właściwy sąd.

Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Dotyczy prawa polskiego.

Kiedy i jaki kurator

Po ustanowienie kuratora sięgasz wtedy, gdy dorosła osoba z Twojego otoczenia nie jest w stanie sama prowadzić swoich spraw i potrzebuje kogoś, kto ją w tym wesprze lub zastąpi. Rodzaj kurateli dobierasz do sytuacji.

Dwa typowe scenariusze. Twoja mama po udarze porusza się z trudem i nie dojeżdża już do urzędów ani banku, choć nadal decyduje o swoich sprawach - wtedy pasuje kurator dla osoby niepełnosprawnej. Albo brat został częściowo ubezwłasnowolniony i sąd musi ustanowić dla niego kuratora, który pomoże mu w ważniejszych decyzjach majątkowych. Osobny przypadek to osoba nieobecna: krewny wyjechał, urwał się kontakt, a trzeba załatwić za niego pilną sprawę, na przykład spadkową.

Do tego dochodzą kuratorzy procesowi, których wyznacza sąd w toku konkretnego postępowania - najczęściej dla strony nieznanej z miejsca pobytu albo dla nieobjętego jeszcze zarządem spadku.

Podstawa prawna - rodzaje kurateli

Kuratelę reguluje Kodeks rodzinny i opiekuńczy w art. 178-184. Trzy najczęstsze warianty to:

• Kurator dla osoby niepełnosprawnej (art. 183 KRO) - dla pełnoletniej osoby, która potrzebuje wsparcia w prowadzeniu wszystkich spraw, spraw określonego rodzaju albo jednej konkretnej sprawy. Zakres jego obowiązków wyznacza sąd, a do reprezentowania osoby niepełnosprawnej kurator jest uprawniony tylko wtedy, gdy sąd tak postanowi. Taką kuratelę uchyla się na żądanie samej osoby.
• Kurator osoby częściowo ubezwłasnowolnionej (art. 181 KRO) - ustanawiany po prawomocnym orzeczeniu częściowego ubezwłasnowolnienia; reprezentuje osobę i zarządza jej majątkiem tylko w zakresie, w jakim zdecyduje sąd.
• Kurator dla osoby nieobecnej (art. 184 KRO) - chroni prawa kogoś, kto z powodu nieobecności nie może prowadzić swoich spraw i nie ma pełnomocnika.

Ważne rozróżnienie: nie każdą “osobę chorą” obejmuje kuratela. Przy ubezwłasnowolnieniu całkowitym ustanawia się opiekuna, a nie kuratora (art. 13 Kodeksu cywilnego); kuratelę powołuje się przy ubezwłasnowolnieniu częściowym (art. 16 KC). Jeśli choroba psychiczna całkowicie odbiera zdolność kierowania sobą, drogą jest zwykle najpierw ubezwłasnowolnienie, a nie od razu kurator. Odrębne przepisy dotyczą kuratora procesowego dla strony nieznanej z miejsca pobytu (art. 143-144 Kodeksu postępowania cywilnego) oraz kuratora dla osoby prawnej pozbawionej organu (art. 42 KC).

Ustawa nie wyznacza sztywnego terminu na złożenie wniosku - sąd opiekuńczy może wszcząć sprawę także z urzędu (art. 570 KPC), gdy poweźmie wiadomość o potrzebie.

Do którego sądu i jak złożyć

Kuratele z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ustanawia sąd opiekuńczy, czyli wydział rodzinny i nieletnich sądu rejonowego właściwego dla miejsca zamieszkania lub pobytu osoby, której wniosek dotyczy. Sprawę rozpoznaje się w trybie nieprocesowym, zwykle sprawniej niż spór procesowy.

Od wniosku o wszczęcie postępowania nieprocesowego pobiera się opłatę stałą 100 zł (art. 23 pkt 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Kuratora procesowego dla strony nieznanej z miejsca pobytu wyznacza natomiast sąd prowadzący daną sprawę i nie składasz wtedy odrębnego wniosku opiekuńczego.

Nie musisz układać pisma od zera. Opisz sytuację własnymi słowami, a Prawomat dobierze właściwą podstawę i elementy. Napisz wniosek albo przejrzyj pozostałe wnioski do sądu.

Co powinien zawierać wniosek

Dobrze przygotowany wniosek zawiera:

1. Oznaczenie sądu rejonowego (wydział rodzinny i nieletnich) oraz Twoje dane jako wnioskodawcy.
2. Dane osoby, dla której ma być ustanowiony kurator, i Twój interes lub pokrewieństwo.
3. Wskazanie rodzaju kurateli i podstawy prawnej (np. art. 183 KRO) oraz zakresu spraw, w których kurator ma działać.
4. Uzasadnienie potrzeby - konkretne okoliczności pokazujące, dlaczego osoba nie prowadzi swoich spraw samodzielnie.
5. Wskazanie kandydata na kuratora wraz z jego zgodą na pełnienie funkcji.
6. Załączniki: orzeczenie o niepełnosprawności lub dokumentację medyczną, ewentualnie postanowienie o ubezwłasnowolnieniu, oraz dowód opłaty.

Sercem wniosku jest uzasadnienie oparte na faktach: zamiast pisać, że ktoś “sobie nie radzi”, opisz, czego konkretnie nie jest w stanie załatwić i dlaczego.

Najczęstsze błędy

• Mylenie kuratora z opiekunem. Przy ubezwłasnowolnieniu całkowitym ustanawia się opiekuna, kuratela dotyczy między innymi ubezwłasnowolnienia częściowego.
• Kurator zamiast ubezwłasnowolnienia. Gdy choroba całkowicie odbiera rozeznanie, sam wniosek o kuratora nie wystarczy - potrzebne bywa wcześniejsze ubezwłasnowolnienie.
• Zła podstawa prawna. Wskazanie art. 184 KRO dla osoby obecnej i niepełnosprawnej zamiast art. 183.
• Brak kandydata i jego zgody. Sąd łatwiej ustanowi kuratelę, gdy wskażesz osobę gotową pełnić funkcję.
• Zły sąd. Kierowanie sprawy poza wydział rodzinny sądu rejonowego właściwego dla miejsca zamieszkania osoby.
• Ogólnikowe uzasadnienie. Brak konkretnych okoliczności potrzeby ustanowienia kuratora.