Zarzut błędu w ustaleniach faktycznych w apelacji

Jedna nazwa, dwa różne zarzuty. W procesie karnym błąd w ustaleniach faktycznych jest ustawową podstawą odwoławczą. W cywilnym mówi się o zarzutach co do podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, a przepis wymaga czegoś innego. Ustal więc najpierw, w której procedurze jesteś.

Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Dotyczy prawa polskiego.

Kiedy ten zarzut jest właściwy

Sięgasz po niego, gdy sąd odtworzył zdarzenia rozbieżnie z aktami: przyjął, że byłeś na miejscu, bo jeden świadek Cię rozpoznał, choć bilingi z tej godziny wskazują inne miasto; albo uznał dług za nieuregulowany, mimo potwierdzenia przelewu pominiętego w uzasadnieniu. Zarzut ma pokazać miejsce, w którym rozumowanie sądu pękło.

Sprawa karna: art. 438 pkt 3 KPK

Kodeks postępowania karnego wymienia błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia i dokłada warunek: jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia (art. 438 pkt 3 KPK). Kluczowe jest słowo mógł: nie dowodzisz, że wyrok byłby inny, wystarczy realna możliwość odmiennego rozstrzygnięcia przy prawidłowym ustaleniu. Pomyłka w dacie urodzenia świadka tego progu nie osiąga, ustalenie o pierwszym ciosie osiąga go bez trudu.

Budulec leży w uzasadnieniu wyroku. Sąd ma w nim zwięźle wskazać, jakie fakty uznał za udowodnione lub nieudowodnione, na jakich oparł się dowodach i dlaczego nie uznał dowodów przeciwnych (art. 424 par. 1 pkt 1 KPK). Przy każdym ustaleniu sprawdzasz, czy dowód je unosi. Terminy opisujemy przy apelacji karnej.

Sprawa cywilna: art. 368 par. 1(1) i art. 233 par. 1 KPC

Ciężar spada tu na wyliczenie. W zarzutach co do podstawy faktycznej rozstrzygnięcia wskazujesz fakty ustalone przez sąd pierwszej instancji niezgodnie z rzeczywistym stanem rzeczy albo istotne dla rozstrzygnięcia fakty, których ten sąd nie ustalił (art. 368 par. 1(1) KPC). Wymóg dodano w 2019 r. i działa jak lista kontrolna.

Drugą nogą jest art. 233 par. 1 KPC: sąd ocenia wiarogodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału. Atakujesz sposób korzystania z tej swobody: pominięcie części materiału, wniosek sprzeczny z dokumentem, ocenę dowodu w oderwaniu od pozostałych. Twoja własna wersja zdarzeń tej granicy nie narusza. Kalendarz i opłatę znajdziesz przy apelacji cywilnej.

Jak zbudować zarzut z konkretu

• ustalenie - przytocz z uzasadnienia zdanie, które kwestionujesz,
• dowód - wskaż, na czym sąd je oparł, z kartą akt albo nazwą dokumentu,
• wada - powiedz, co z dowodu wynika naprawdę i który dowód przeciwny sąd pominął,
• skutek - nazwij, na co uchybienie wpłynęło: na przypisanie czynu, na wysokość zasądzonej kwoty, na oddalenie powództwa.

Napisz apelację

Nowe dowody i pułapka spóźnienia

W sprawie cywilnej sąd drugiej instancji może pominąć nowe fakty i dowody, jeżeli strona mogła powołać je wcześniej, chyba że potrzeba wynikła później (art. 381 KPC). Pominięcie zależy od sądu, bo przepis daje mu uprawnienie. Powołując dowód, uprawdopodobnij niemożność wcześniejszego zgłoszenia (art. 368 par. 1(2) KPC).

Spóźnienie zaczyna się już niżej: dowody zgłoszone po zatwierdzeniu projektu planu rozprawy albo po jego sporządzeniu podlegają pominięciu, o ile strona nie uprawdopodobni, że wcześniej nie było to możliwe (art. 205(12) par. 1 KPC). Reguły o spóźnieniu nie szukaj w art. 235(2) par. 1 KPC, który wylicza inne podstawy pominięcia dowodu. W sprawie karnej nowy dowód wskazujesz, gdy nie mogłeś powołać go w pierwszej instancji (art. 427 par. 3 KPK), a wniosek możliwy wcześniej sąd oddali (art. 452 par. 2 pkt 2 KPK).

Najczęstsze błędy

• Art. 233 przypisany Kodeksowi cywilnemu - swobodna ocena dowodów stoi w art. 233 par. 1 Kodeksu postępowania cywilnego.
• Zarzut bez dowodu - zdanie o wadliwej ocenie materiału nie wskazuje błędnego ustalenia.
• Pominięcie przesłanki wpływu w sprawie karnej - bez niej zarzut z art. 438 pkt 3 KPK jest niekompletny.
• Brak wyliczenia faktów w cywilnej - art. 368 par. 1(1) KPC każe nazwać ustalenia wadliwe oraz fakty nieustalone.
• Podważanie ustaleń po dobrowolnym poddaniu się karze - w zakresie porozumienia z art. 343, art. 343a i art. 387 KPK ta droga jest zamknięta (art. 447 par. 5 KPK).

Pozostałe podstawy odwoławcze zebraliśmy w dziale apelacja. Prawomat zapyta o wyrok, ustalenie i dowód, a potem ułoży apelację z gotowym zarzutem.

Napisz apelację