Zażalenie na postanowienie o nałożeniu kary pieniężnej w sprawie karnej

Kwota do zapłaty przychodzi zwykle po nieobecności na wezwaniu do sądu albo do prokuratury. Kodeks postępowania karnego traktuje ją jako środek porządkowy, który ma zdyscyplinować uczestnika czynności.

Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Dotyczy prawa polskiego.

Ta strona opisuje wyłącznie sprawę karną. Świadka wezwanego w procesie cywilnym obowiązuje odrębny przepis, własny termin i opłata sądowa, co rozpisujemy przy ukaraniu świadka grzywną.

Za co i komu organ wymierza karę pieniężną

Cała instytucja mieści się w jednym zdaniu ustawy:

Na świadka, biegłego, tłumacza lub specjalistę, który bez należytego usprawiedliwienia nie stawił się na wezwanie organu prowadzącego postępowanie albo bez zezwolenia tego organu wydalił się z miejsca czynności przed jej zakończeniem, można nałożyć karę pieniężną w wysokości do 3000 złotych.

Tak brzmi art. 285 § 1 kpk. Górny pułap to 3000 złotych, a kwota niższa mieści się w uznaniu organu. Powody są dwa: brak należytego usprawiedliwienia nieobecności oraz samowolne oddalenie się przed końcem czynności. Krąg osób jest zamknięty i obejmuje świadka, biegłego, tłumacza i specjalistę.

Przepis stosuje się odpowiednio do obrońcy i pełnomocnika, ale tylko w wypadkach szczególnych ze względu na ich wpływ na przebieg czynności. W postępowaniu przygotowawczym karę nakłada wtedy sąd rejonowy na wniosek prokuratora (art. 285 § 1a kpk). Osobna podstawa dotyczy bezpodstawnego uchylania się: od złożenia zeznania, wykonania czynności biegłego, tłumacza lub specjalisty, złożenia przyrzeczenia, wydania przedmiotu, dopełnienia obowiązków poręczyciela albo innego ciążącego obowiązku (art. 287 § 1 kpk).

Kogo ta kara ominie

Przepisów o uchylaniu się nie stosuje się do stron ani do ich obrońców i pełnomocników. Przy karze za niedopełnienie obowiązku wydania rzeczy poza zasięgiem są dodatkowo osoby, które mogą uchylić się od złożenia zeznań. Wyłączeni są także sędziowie i prokuratorzy w zakresie obowiązków służbowych (art. 287 § 4 i § 5 kpk). Oskarżony kary pieniężnej za samą nieobecność nie dostanie już na podstawie art. 285 § 1 kpk, który wymienia wyłącznie świadka, biegłego, tłumacza i specjalistę, choć naraża się na inne konsekwencje procesowe.

Dwie drogi obrony, obie otwarte naraz

Pierwsza kosztuje najmniej wysiłku. Karę pieniężną należy uchylić, jeżeli ukarany dostatecznie usprawiedliwi swoje niestawiennictwo lub samowolne oddalenie się, a samo usprawiedliwienie składa się w ciągu tygodnia od doręczenia postanowienia (art. 286 kpk). Rozpoznaje je ten sam organ, bez uruchamiania kontroli instancyjnej.

Druga to zażalenie. Na postanowienia i zarządzenia z rozdziału o karach porządkowych ustawa daje je wprost (art. 290 § 2 kpk), a czasu masz siedem dni (art. 460 kpk). Dzień, w którym termin rusza, wskaże pouczenie dołączone do postanowienia. Opłaty tu nie ma, bo reguły o kosztach sądowych w sprawach cywilnych do procesu karnego się nie odnoszą. Wymogi formalne samego pisma zebraliśmy w tekście o zażaleniu w postępowaniu karnym.

Gdzie zostawiasz pismo

Postanowienia z tego rozdziału wydaje sąd, a w postępowaniu przygotowawczym także prokurator (art. 290 § 1 kpk), więc zażalenie zanosisz do organu, który podpisał zaskarżone rozstrzygnięcie. Jedną trasę ustawa nazywa wprost: zarządzenie prokuratora o zatrzymaniu i przymusowym doprowadzeniu zaskarżasz do sądu rejonowego, w którego okręgu prowadzi się postępowanie (art. 290 § 2 kpk). Samo zatrzymanie i doprowadzenie organ może zarządzić obok kary pieniężnej, przy czym wobec biegłego, tłumacza i specjalisty sięga po nie tylko wyjątkowo (art. 285 § 2 kpk).

Co powinno zawierać

• oznaczenie organu, sygnatura akt oraz Twoja rola w sprawie: świadek, biegły, tłumacz albo specjalista,
• data postanowienia, kwota kary pieniężnej i data czynności, na którą nie dotarłeś,
• podstawa zaskarżenia, czyli art. 290 § 2 kpk, ze wskazaniem przepisu zastosowanego przez organ,
• zarzut z dowodem, który podważa ustalenie o braku należytego usprawiedliwienia,
• wniosek o uchylenie postanowienia oraz aktualny adres do doręczeń,
• podpis i załączniki, w tym kopia wezwania przy spornej dacie odbioru.

Najczęstsze błędy

• Przenoszenie tu reguł o karze wymierzanej wyrokiem. Kara pieniężna z art. 285 kpk działa w toku sprawy, ma własny pułap i własne terminy.
• Poprzestanie na zażaleniu, gdy przyczynę nieobecności da się wykazać. Usprawiedliwienie z art. 286 kpk prowadzi do uchylenia kary przez ten sam organ.
• Przespanie tygodnia z art. 286 kpk. Ten termin biegnie od doręczenia postanowienia wymierzającego karę pieniężną, a nie od dnia czynności.
• Dołączanie potwierdzenia opłaty. Kodeks postępowania karnego opłaty od zażalenia nie przewiduje.
• Zignorowanie kolejnego wezwania. Zapłacona kwota nie zwalnia z obowiązku stawienia się, a organ może zarządzić przymusowe doprowadzenie.

Pozostałe pisma z tej rodziny zebraliśmy w dziale zażalenie.

Napisz zażalenie