Zażalenie na koszty w postępowaniu karnym

Koszty sprawy karnej rozlicza się według przepisów Kodeksu postępowania karnego, więc mechanika znana z procesu cywilnego (zwrot od przegrywającego, opłata od pisma, stawki zastępstwa) tutaj nie działa. Zaskarżasz osobnym pismem sam punkt o kosztach: w wyroku sądu karnego albo w postanowieniu.

Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Dotyczy prawa polskiego.

Kiedy rozstrzygnięcie o kosztach da się zaskarżyć

W orzeczeniu kończącym postępowanie sąd określa, kto, w jakiej części i w jakim zakresie ponosi koszty procesu (art. 626 § 1 KPK). Ten właśnie punkt orzeczenia jest przedmiotem Twojego zażalenia, bez wchodzenia w winę i karę.

Koszty procesu to koszty sądowe plus uzasadnione wydatki stron, w tym z tytułu ustanowienia jednego obrońcy lub pełnomocnika; w kosztach sądowych mieszczą się opłaty oraz wydatki poniesione przez Skarb Państwa od chwili wszczęcia postępowania (art. 616 § 1 i § 2 KPK). W toku sprawy wydatki wykłada tymczasowo Skarb Państwa (art. 619 § 1 KPK), więc kwota z wyroku jest rachunkiem za opinie biegłych, doręczenia, sprowadzenie świadków i podobne czynności, które państwo już opłaciło.

Dwie sytuacje wracają w takich pismach najczęściej: sąd doliczył wydatek związany wyłącznie z zarzutem, od którego Cię uniewinnił, albo obciążył Cię całą kwotą, choć w sprawie było kilku oskarżonych.

Kto płaci po skazaniu, uniewinnieniu i umorzeniu

W sprawie z oskarżenia publicznego sąd zasądza od skazanego koszty sądowe na rzecz Skarbu Państwa oraz wydatki na rzecz oskarżyciela posiłkowego (art. 627 KPK). Przy uniewinnieniu albo umorzeniu takiej sprawy koszty przechodzą na Skarb Państwa, poza należnościami adwokata lub radcy prawnego występującego jako pełnomocnik pokrzywdzonego, oskarżyciela posiłkowego czy innej osoby. W sprawie z oskarżenia prywatnego płaci oskarżyciel prywatny, a po pojednaniu każda strona w zakresie przez siebie poniesionym (art. 632 pkt 1 i 2 KPK).

Wyjątki idą w drugą stronę. W wyjątkowych wypadkach przy umorzeniu sąd może obciążyć kosztami oskarżonego, a orzeka tak, gdy oskarżony sam skierował przeciwko sobie podejrzenie, gdy jego ukrywanie się przyczyniło się do przedawnienia karalności albo gdy postępowanie umorzono na podstawie art. 11 § 1 KPK (art. 632a § 1 i § 2 KPK).

Druga instancja rządzi się osobną regułą: jeżeli środek odwoławczy wniesiony wyłącznie przez oskarżonego albo oskarżyciela posiłkowego nie zostanie uwzględniony, koszty postępowania odwoławczego ponosi ten, kto go wniósł (art. 636 § 1 KPK).

Termin: siedem dni albo termin apelacyjny

Reguła podstawowa daje 7 dni od ogłoszenia postanowienia, a przy rozstrzygnięciach doręczanych od dnia doręczenia (art. 460 zdanie pierwsze KPK). Przy kosztach zasądzonych w wyroku ustawa idzie dalej, a to zdanie omija niemal każde opracowanie:

Dotyczy to również zażalenia na zawarte w wyroku rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów lub opłat; jeżeli jednak odwołujący się złoży wniosek o sporządzenie na piśmie oraz doręczenie uzasadnienia wyroku, zażalenie można wnieść w terminie przewidzianym do wniesienia apelacji (art. 460 KPK).

Skutek jest praktyczny. Sam wniosek o uzasadnienie wyroku przestawia Twoje zażalenie na tor apelacyjny, czyli 14 dni liczone od doręczenia wyroku z uzasadnieniem (art. 445 § 1 KPK). Bez takiego wniosku zostaje 7 dni od ogłoszenia wyroku, dlatego decyzję o wniosku warto podjąć od razu po ogłoszeniu.

Gdzie trafia pismo i co z apelacją

Zażalenie na orzeczenie w przedmiocie kosztów służy, jeżeli nie wniesiono apelacji; przy obu pismach zażalenie rozpoznaje sąd odwoławczy łącznie z apelacją (art. 626 § 3 KPK). Dwie równoległe sprawy z tego nie powstaną.

Od strony apelacji granica biegnie tak samo: podstawą apelacji nie mogą być wyłącznie zarzuty, których uwzględnienie mogłoby nastąpić w trybie art. 626 KPK (art. 447 § 6 KPK). Sam rachunek kosztów apelacji nie uniesie.

Gdy w orzeczeniu w ogóle nie rozstrzygnięto o kosztach, gdy trzeba dodatkowo ustalić ich wysokość albo orzec o kosztach postępowania wykonawczego, orzeczenie w tym przedmiocie wydaje sąd pierwszej instancji lub sąd odwoławczy, a samą wysokość może ustalić także referendarz sądowy (art. 626 § 2 KPK). To ścieżka na kwotę, która pojawia się dopiero po zakończeniu sprawy.

Na etapie przygotowawczym zażalenie na postanowienie prokuratora o kosztach wnosi się do prokuratora nadrzędnego albo do prokuratora sprawującego nadzór, a ten, jeżeli się nie przychyli, kieruje pismo do sądu (art. 626a KPK). Wymogi formalne i tryb wniesienia wspólne dla całego rozdziału 50 KPK opisuje zażalenie w postępowaniu karnym.

Co powinno zawierać zażalenie na koszty

• oznaczenie wyroku lub postanowienia: sąd, data, sygnatura akt,
• wskazanie zaskarżanej części, czyli punktu o kosztach, wraz z kwotą,
• konkretna pozycja, którą kwestionujesz (wydatek, opłata, wydatki oskarżyciela posiłkowego),
• żądanie: obniżenie zasądzonej kwoty albo obciążenie nią Skarbu Państwa,
• ewentualny wniosek o zwolnienie od zapłaty kosztów sądowych w całości lub w części, gdy uiszczenie byłoby zbyt uciążliwe ze względu na sytuację rodzinną, majątkową i wysokość dochodów albo gdy przemawiają za tym względy słuszności (art. 624 § 1 KPK).

Napisz zażalenie

Najczęstsze błędy

• Apelacja zamiast zażalenia. Zarzut wymierzony w sam rachunek kosztów nie może być jedyną podstawą apelacji (art. 447 § 6 KPK).
• Prowadzenie zażalenia obok apelacji jako drugiej sprawy. Sąd odwoławczy rozpozna oba pisma razem (art. 626 § 3 KPK).
• Doliczanie opłaty od pisma. Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych obejmuje wyłącznie sprawy cywilne, a KPK opłaty od zażalenia nie ustanawia.
• Mylenie dwóch sporów. Wynagrodzenie obrońcy lub pełnomocnika z urzędu ma własną stronę: zażalenie na koszty z urzędu.
• Milczenie o sytuacji majątkowej. Bez danych o dochodach i stałych zobowiązaniach trudno oczekiwać, że sąd oprze na nich zwolnienie z art. 624 § 1 KPK.

Pozostałe pisma odwoławcze zebraliśmy w dziale Zażalenie, a Prawomat ułoży Twoje z kilku odpowiedzi, razem z podstawą prawną i adresatem.

Napisz zażalenie