Wniosek o wydłużenie czasu pracy osoby niepełnosprawnej

Krótsza dobowa norma czasu pracy bywa przywilejem, z którego część zatrudnionych korzystać nie chce. Ustawa o rehabilitacji zawodowej i społecznej przewiduje na to jedną drogę: zgodę lekarza wydaną na wniosek samej osoby zatrudnionej (art. 16 ust. 1 pkt 2).

Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Dotyczy prawa polskiego.

Kiedy pracownik z orzeczeniem sięga po ten wniosek

Norma 7 godzin na dobę i 35 godzin tygodniowo obejmuje osoby zaliczone do znacznego albo umiarkowanego stopnia niepełnosprawności (art. 15 ust. 2 ustawy o rehabilitacji). Pozostałe osoby niepełnosprawne wiąże norma 8 godzin na dobę i 40 godzin tygodniowo (ust. 1), czyli tyle, ile wynosi norma kodeksowa. Obie grupy obejmuje ponadto zakaz zatrudniania w porze nocnej i w godzinach nadliczbowych (ust. 3).

Powody rezygnacji z tych norm są praktyczne. Przy wynagrodzeniu rozliczanym stawką godzinową siedmiogodzinna doba daje mniej godzin do przepracowania. Grafik zmianowy w firmie bywa ułożony na zmiany ośmiogodzinne i krótsza doba wypycha pracownika poza rozkład zespołu. Zakaz nadgodzin zamyka z kolei dostęp do dyżurów i dodatków, które biorą pozostali.

Krótsza norma nie wymaga dziś żadnego dodatkowego zaświadczenia. Artykuł 15 ust. 2a jest uchylony, a w obowiązującym tekście ustawy nie ma przepisu, który uzależniałby normę 7 i 35 godzin od czegokolwiek poza orzeczeniem przedstawionym pracodawcy. To dlatego jedyną drogą w przeciwną stronę pozostaje zgoda lekarza.

Osobno stoją osoby zatrudnione przy pilnowaniu. Ustawodawca wyłączył je z art. 15 wprost (art. 16 ust. 1 pkt 1), więc pracownik ochrony nie potrzebuje w tej sprawie ani wniosku, ani zgody.

Co dokładnie znosi zgoda lekarza

Artykuł 16 ust. 1 mówi, że „przepisów art. 15 nie stosuje się”. Zgoda wyłącza więc cały ten artykuł, ze wszystkimi trzema ustępami, które w nim obowiązują. Razem z normą 7 i 35 godzin znika zakaz pracy w porze nocnej oraz zakaz zatrudniania w godzinach nadliczbowych. Wniosek o dłuższą dobę pracy jest zarazem wnioskiem o wejście w nocne zmiany i w nadgodziny, nawet jeżeli pracownik myślał wyłącznie o ósmej godzinie. Dlatego wzór poniżej ma pole na zaznaczenie zakresu.

Zgoda nie sięga natomiast po pozostałe uprawnienia z tego rozdziału ustawy. Dodatkowa przerwa na gimnastykę usprawniającą lub wypoczynek, trwająca 15 minut i wliczana do czasu pracy niezależnie od przerwy z art. 134 Kodeksu pracy, wynika z art. 17 i zostaje. Zostają też dodatkowy urlop i zwolnienie na turnus, opisane we wniosku o urlop rehabilitacyjny.

Do kogo trafia pismo i kto płaci za badanie

Ustawa wskazuje dwóch lekarzy w kolejności. Pierwszy to lekarz przeprowadzający badania profilaktyczne pracowników, czyli lekarz medycyny pracy, z którym pracodawca ma umowę. Drugi wchodzi w grę „w razie jego braku”: lekarz sprawujący opiekę nad tą osobą. Kolejność jest wiążąca, więc pismo skierowane do własnego lekarza rodzinnego w firmie, która ma podpisaną umowę na medycynę pracy, trafia do niewłaściwego adresata.

Wniosek składa osoba zatrudniona.

Ani pracodawca, ani dział kadr nie złożą go za pracownika.

Koszty badań, po których lekarz wydaje zgodę albo jej odmawia, ponosi pracodawca (art. 16 ust. 2). Ustawa nie narzuca formy tego wniosku ani nie zakreśla terminu na odpowiedź lekarza. Nie opisuje też okresu ważności zgody ani drogi odwoławczej od odmowy.

Od kiedy działa krótsza norma i co z wynagrodzeniem

Uprawnienia pracownicze z tego rozdziału przysługują od dnia, od którego osobę wliczono do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych (art. 20c), a tym dniem jest dzień przedstawienia pracodawcy orzeczenia (art. 2a ust. 1). Obiegowa reguła o pierwszym dniu następnego miesiąca nie ma oparcia w ustawie. Przy kolejnym orzeczeniu działają dwa warianty wsteczne: od dnia złożenia wniosku o jego wydanie, przy zachowaniu ciągłości (ust. 2), oraz do 3 miesięcy przed dniem przedstawienia kolejnego orzeczenia, jeżeli wynika z niego, że osoba była w tym okresie niepełnosprawna (ust. 3).

Pracodawca, który lekceważy przedstawione orzeczenie, odpowiada przed inspekcją pracy.

Wynagrodzenie jest drugim źródłem nieporozumień. Stosowanie norm z art. 15 nie obniża wynagrodzenia wypłacanego w stałej miesięcznej wysokości (art. 18 ust. 1), a godzinowe stawki wynagrodzenia zasadniczego przy przejściu na te normy ulegają podwyższeniu w stosunku, w jakim pozostaje do nich dotychczasowy wymiar czasu pracy (ust. 2). Osoba wynagradzana stałą stawką miesięczną nie zyskuje więc na dłuższej dobie ani złotówki, bo krótsza norma nigdy jej pensji nie obniżała. Skutki dla stawek godzinowych zależą od umowy i regulaminu wynagradzania, a ustawa opisuje wyłącznie kierunek podwyższenia przy przejściu na normy z art. 15.

Co powinien zawierać wniosek do lekarza

• dane pracownika oraz nazwę i adres pracodawcy;
• stopień niepełnosprawności wraz z numerem i datą orzeczenia oraz datą przedstawienia go pracodawcy;
• żądanie wyrażenia zgody na niestosowanie art. 15 ustawy, z powołaniem art. 16 ust. 1 pkt 2;
• stanowisko, zakres obowiązków i rozkład czasu pracy obowiązujący w zespole;
• zaznaczenie, czy zgoda ma objąć również porę nocną i godziny nadliczbowe;
• kopię orzeczenia i dokumentację medyczną istotną dla oceny;
• wskazanie danych pracodawcy do rachunku za badanie;
• podpis.

Najczęstsze błędy

• Adresowanie pisma do działu kadr. Zgodę wydaje lekarz, a pracodawca ją wykonuje.
• Pominięcie lekarza medycyny pracy. Lekarz sprawujący opiekę wchodzi dopiero w razie jego braku.
• Zapłata za badanie z własnej kieszeni. Koszt obciąża pracodawcę na podstawie art. 16 ust. 2.
• Traktowanie zgody jako podwyżki. Sama liczba godzin nie rusza stałej pensji miesięcznej.
• Liczenie uprawnień od następnego miesiąca. Biegną od dnia przedstawienia orzeczenia pracodawcy.
• Wniosek o etat zamiast o normę. Zwiększenie wymiaru z połowy etatu do pełnego prowadzi inną drogą, przez porozumienie z pracodawcą i art. 29(3) Kodeksu pracy. Opisuje ją wniosek o zmianę stanowiska pracy.

Nie układaj tego pisma na kartce. Wygeneruj wniosek do lekarza medycyny pracy w Prawomacie: wskazujesz stopień, stanowisko i zakres zgody, a narzędzie ułoży dokument z powołaniem art. 16 ust. 1 pkt 2 ustawy o rehabilitacji.