Zażalenie na postanowienie o oddaleniu wniosku o wyłączenie sędziego

Sąd oddalił Twój wniosek o wyłączenie sędziego i sprawę prowadzi dalej ten sam sędzia. Postanowienie jest zaskarżalne, tylko idzie w miejsce, w które mało kto wierzy za pierwszym razem: do innego składu tego samego sądu.

Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Dotyczy prawa polskiego.

Kiedy to pismo ma sens

Sięgasz po nie w jednej sytuacji: sąd oddalił Twój wniosek. Uwzględnienie wniosku w katalogu zażaleń się nie pojawia, więc odsunięcia sędziego od sprawy nikt nie zaskarży.

Tło bywa dwojakie. Albo stoi za wnioskiem twardy fakt: pokrewieństwo z jedną ze stron, wcześniejsze występowanie sędziego w sprawie jako pełnomocnika. Albo stoi za nim wrażenie z sali rozpraw. Te dwie kategorie sąd ocenia zupełnie inaczej i tam leży oś Twojego zażalenia.

Warto też zrobić jedno rozróżnienie, bo bywa mylone. Wyłączenie dotyczy konkretnej osoby orzekającej. Gdy spór idzie o to, czy sprawę rozpoznaje właściwy sąd, służy zażalenie na postanowienie o niewłaściwości sądu.

Dwie podstawy, które sąd oceniał

Wyłączenie z mocy samej ustawy (art. 48 § 1 KPC) działa automatycznie. Obejmuje między innymi sprawy, w których sędzia jest stroną, sprawy małżonka, krewnych i powinowatych w wymienionych tam stopniach, sprawy osób związanych z nim przysposobieniem, opieką lub kuratelą, sprawy, w których był pełnomocnikiem albo prokuratorem, oraz te, w których w niższej instancji brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia. Wystarczy wykazać sam fakt.

Wyłączenie na wniosek strony (art. 49 § 1 KPC) wymaga okoliczności, która mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie. Ustawa od razu zawęża to pole: za taką okoliczność nie uważa się poglądu wyrażonego przy wyjaśnianiu stronom czynności sądu, nakłanianiu do ugody albo udzielaniu pouczeń (art. 49 § 2 KPC). Niedopuszczalny jest też wniosek oparty wyłącznie na tym, jak sąd rozstrzygnął o dowodach (art. 53^1 § 1 pkt 1 KPC).

Przyczyny wyłączenia uprawdopodabniasz (art. 50 § 1 KPC). Jeżeli przystąpiłeś już do rozprawy, dochodzi drugi ciężar: masz uprawdopodobnić, że przyczyna powstała później albo później stała się Ci znana (art. 50 § 2 KPC). Ten warunek przesądza los większości wniosków składanych w toku sprawy.

Adresat, termin i opłata

Oddalenie wniosku o wyłączenie sędziego mieści się w katalogu zażalenia poziomego (art. 394^1a § 1 pkt 10 KPC). Rozpozna je inny skład tego samego sądu, i to trzyosobowy (art. 394^1a § 1^2 KPC), na posiedzeniu niejawnym. Gdy wniosek oddalił sąd drugiej instancji, mechanizm jest taki sam (art. 394^2 § 1^1 pkt 2 KPC). Pismo składasz w sądzie, który wydał postanowienie.

Termin wynosi tydzień od doręczenia postanowienia z uzasadnieniem (art. 394 § 2 KPC). Samo postanowienie zwykle jeszcze tego terminu nie uruchamia: najpierw masz tydzień na wniosek o doręczenie postanowienia z uzasadnieniem, a dopiero od tego doręczenia liczysz tydzień na zażalenie.

Opłatę da się tu podać kwotowo, co w tym dziale zdarza się rzadko. Art. 22 pkt 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych: “Opłatę stałą w kwocie 100 złotych pobiera się od zażalenia na postanowienie w przedmiocie: 1) oddalenia wniosku o wyłączenie sędziego lub ławnika”. Wcześniejszy wniosek o uzasadnienie kosztuje 30 złotych (art. 25b ust. 2 u.k.s.c.) i zalicza się na poczet tej setki, więc dopłacasz 70 złotych (art. 25b ust. 3 u.k.s.c.).

Napisz zażalenie

Co dzieje się ze sprawą w międzyczasie

Do czasu rozstrzygnięcia wniosku sędzia, którego on dotyczy, może podejmować dalsze czynności. Nie może natomiast zapaść orzeczenie ani zarządzenie kończące postępowanie w sprawie (art. 50 § 3 KPC). Sprawa się toczy, a wyrok poczeka.

Rozstrzygnięcie zapada po wyjaśnieniu złożonym przez sędziego; gdy wyjaśnienia nie ma w ciągu dwóch tygodni od wpływu wniosku, sąd rozpoznaje wniosek bez niego (art. 52 § 2 KPC). Realna stawka sporu siedzi w art. 52 § 3 KPC: uwzględniając wniosek, sąd znosi postępowanie w zakresie udziału tego sędziego po złożeniu wniosku, poza czynnościami niecierpiącymi zwłoki.

Co powinno zawierać zażalenie

Ogólne wymogi pisma procesowego opisuje tekst o zażaleniu w postępowaniu cywilnym. Tutaj liczy się to, co specyficzne:

• oznaczenie sądu z dopiskiem, że zażalenie ma rozpoznać inny skład tego samego sądu,
• sygnaturę akt, datę postanowienia oraz imię i nazwisko sędziego, którego wniosek dotyczył,
• podstawę zaskarżenia: art. 394^1a § 1 pkt 10 KPC,
• wskazanie, którą podstawę wyłączenia podnosisz: art. 48 § 1 KPC czy art. 49 § 1 KPC,
• konkretną okoliczność wraz z datą, kiedy się o niej dowiedziałeś,
• wniosek o zmianę postanowienia i wyłączenie sędziego,
• zwięzłe uzasadnienie, datę, podpis i dowód opłaty.

Data powzięcia wiadomości bywa pomijana, a po przystąpieniu do rozprawy często przesądza wynik.

Najczęstsze błędy i realna ocena szans

• Wysłanie pisma do sądu okręgowego. Zażalenie rozpozna ten sam sąd; korespondencja w górę zjada dni, których przy tygodniowym terminie nie ma.
• Liczenie siedmiu dni od ogłoszenia postanowienia. Tydzień biegnie od doręczenia postanowienia z uzasadnieniem.
• Powtórzenie tych samych okoliczności. Kolejny wniosek co do tego samego sędziego z tym samym uzasadnieniem zostaje w aktach bez dalszych czynności (art. 53^1 § 1 pkt 2 i § 2 KPC).
• Argument sprowadzający się do niekorzystnych decyzji dowodowych. Ustawa wyklucza taki wniosek wprost.
• Brak opłaty. Sąd wezwie do jej uzupełnienia, ale kolejny tydzień zwłoki bywa kosztowny.

Warto wiedzieć, na co ten środek realnie pozwala. Trzej sędziowie sprawdzają, czy wskazana okoliczność mieści się w art. 48 albo art. 49 KPC. Zażalenie oparte na sprawdzalnym, udokumentowanym fakcie stoi w tej ocenie mocno. Oparte na przebiegu rozprawy ma do zaoferowania znacznie mniej. Wyniku nikt nie zagwarantuje: sąd może zażalenie oddalić.

Prawomat przeprowadzi Cię przez kilka pytań i przygotuje gotowe pismo z właściwą podstawą prawną.

Napisz zażalenie