Wniosek o uchylenie obowiązku alimentacyjnego

Obowiązek alimentacyjny nie kończy się na dziecku. Kodeks rodzinny i opiekuńczy obciąża nim krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo (art. 128 KRO), więc dorosły syn bywa zobowiązany wobec matki, wnuk wobec dziadka, a brat wobec siostry. Raz ustalony obowiązek kończy sąd.

Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Dotyczy prawa polskiego.

Cztery drogi o podobnych nazwach

Czytelnicy nazywają to pismo tak samo, choć chodzi o cztery różne rzeczy.

• Obniżenie: obowiązek trwa, zmienia się kwota. Opisujemy je przy obniżeniu alimentów.
• Uchylenie wobec dziecka albo byłego małżonka: strony o zniesieniu alimentów i o alimentach na pełnoletnie dziecko.
• Wygaśnięcie z mocy prawa: obowiązku już nie ma, a sąd to stwierdza (tak działa art. 139 KRO).
• Uchylenie się od obowiązku: zarzut samego zobowiązanego, o którym niżej.

Ta strona jest o reszcie kręgu z art. 128 KRO: o wstępnych, dorosłym rodzeństwie, ojczymie i macosze.

Kto płaci i w jakiej kolejności

Art. 129 par. 1 KRO ustawia drabinę: zstępni przed wstępnymi, wstępni przed rodzeństwem, a w każdej grupie bliżsi stopniem przed dalszymi. Krewnych w tym samym stopniu obowiązek obciąża w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym (art. 129 par. 2 KRO), a świadczenie na rzecz byłego małżonka wyprzedza obowiązek krewnych tego małżonka (art. 130 KRO).

Zobowiązany dalszy w kolejności wchodzi do sprawy dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej bliżej, gdy nie jest ona w stanie uczynić zadość obowiązkowi albo gdy uzyskanie od niej środków na czas jest niemożliwe lub nadmiernie utrudnione (art. 132 KRO). Poza wypadkiem dziecka, które nie utrzyma się samo, uprawniony jest tylko ten, kto znajduje się w niedostatku (art. 133 par. 2 KRO).

Osobna gałąź to powinowactwo. Dziecko może żądać świadczeń od męża matki niebędącego jego ojcem, a mąż matki od dziecka, jeżeli przyczyniał się do jego wychowania i utrzymania. Rozstrzygają tu zasady współżycia społecznego, a to samo dotyczy żony ojca (art. 144 KRO).

Podstawa prawna i termin

Drogę do zmiany albo uchylenia orzeczenia otwiera art. 138 KRO. Terminu na wniesienie tego pozwu ustawa nie przewiduje.

Obok tego zobowiązany ma dwa własne zarzuty. Wobec rodzeństwa może uchylić się od świadczeń połączonych z nadmiernym uszczerbkiem dla niego lub jego najbliższej rodziny (art. 134 KRO). Szerzej sięga art. 144(1) KRO:

Zobowiązany może uchylić się od wykonania obowiązku alimentacyjnego względem uprawnionego, jeżeli żądanie alimentów jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Nie dotyczy to obowiązku rodziców względem ich małoletniego dziecka.

Zdanie drugie wyznacza granicę: wobec małoletniego dziecka ten zarzut nie działa. Sprzeczność z zasadami współżycia społecznego jest pojęciem ocennym, a wypełnia je sąd po przeprowadzeniu dowodów.

Gdzie i jak złożyć

Pismo nazywa się pozwem o uchylenie obowiązku alimentacyjnego. Rozpoznaje je sąd rejonowy, wydział rodzinny i nieletnich, właściwy według miejsca zamieszkania pozwanego (art. 27 par. 1 KPC); w sprawach alimentacyjnych powództwo wolno wytoczyć także przed sąd miejsca zamieszkania uprawnionego (art. 32 KPC). Sąd, który wydał poprzedni wyrok, nie ma tu znaczenia.

Opłatę liczysz od wartości przedmiotu sporu, a przy świadczeniach powtarzających się stanowi ją suma świadczeń za jeden rok (art. 22 KPC); stawki rozpisujemy przy zniesieniu alimentów. Zwolnienie z art. 96 ust. 1 pkt 2 ustawy o kosztach sądowych przysługuje stronie dochodzącej roszczeń alimentacyjnych, a Ty wnosisz żądanie przeciwne, więc opłatę uiszczasz. Opisz sytuację zwykłymi słowami, a generator Prawomatu ułoży z tego pismo.

Co powinien zawierać pozew

1. Sąd rejonowy i wydział rodzinny z podstawą właściwości.
2. Strony: Ty jako powód z numerem PESEL, uprawniony jako pozwany, adresy i stopień pokrewieństwa albo powinowactwa.
3. Tytuł, który kwestionujesz: wyrok, ugoda albo umowa, z datą, sygnaturą i odpisem.
4. Wartość przedmiotu sporu i dowód uiszczenia opłaty.
5. Żądanie z datą, obok niego żądanie ewentualne z art. 134 albo art. 144(1) KRO, a w uzasadnieniu dowody o sytuacji obu stron i o krewnych bliżej stopniem.

Więcej pism z tej rodziny znajdziesz w dziale wniosek.

Najczęstsze błędy

• Zrównanie rodzeństwa ze zstępnymi. Kolejność jest ustawowa (art. 129 par. 1 KRO), a przy rodzeństwie dochodzi zarzut nadmiernego uszczerbku (art. 134 KRO).
• Przemilczenie krewnych bliżej stopniem. Obowiązek dalszego zobowiązanego powstaje po spełnieniu warunków z art. 132 KRO, więc te osoby wymienia się w pozwie.
• Utrzymywanie kogoś bez upomnienia się o zwrot. Roszczenie regresowe z art. 140 par. 1 KRO przedawnia się po trzech latach.
• Liczenie na to, że sprawa umrze razem z zobowiązanym. Obowiązek alimentacyjny nie przechodzi na spadkobierców zobowiązanego (art. 139 KRO).