Alimenty na dziecko: kto i kiedy musi je płacić?

Rozstaliście się i nagle pojawia się pytanie, którego wcześniej nie było: kto, ile i na co ma płacić na dziecko. Wokół alimentów narosło sporo mitów: że należą się tylko po rozwodzie, że płaci się je „za widzenia z dzieckiem”, że istnieje sztywny cennik. Żaden z nich nie jest prawdą.

W skrócie: obowiązek alimentacyjny wynika z samego rodzicielstwa, a jego jedynym celem jest zaspokojenie usprawiedliwionych potrzeb dziecka. Poniżej tłumaczymy, kto płaci, od czego zależy kwota i co zrobić, gdy pieniądze nie wpływają.

Skąd bierze się obowiązek alimentacyjny

Alimenty to regularne świadczenie na utrzymanie i wychowanie dziecka: jedzenie, ubranie, mieszkanie, leczenie, szkołę, dojazdy, zajęcia dodatkowe. Mogą mieć formę pieniężną albo rzeczową.

Obowiązek powstaje z chwilą narodzin dziecka i nie ma nic wspólnego z tym, czy rodzice byli małżeństwem, są po rozwodzie, czy nigdy nie mieszkali razem (art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego).

Trwa tak długo, jak długo dziecko nie jest w stanie utrzymać się samodzielnie. To nie kończy się automatycznie z osiemnastką. Jeśli dziecko nadal się uczy albo z powodów zdrowotnych nie może pracować, obowiązek może trwać dłużej.

Kto komu płaci

Zwykle alimenty płaci ten rodzic, który nie mieszka z dzieckiem na co dzień i nie pokrywa bieżących kosztów wychowania. Drugi rodzic swój udział „odpracowuje” codzienną opieką. I to też jest forma wypełniania obowiązku alimentacyjnego.

Ważne: alimenty nie zależą od tego, czy płacący chce mieć kontakt z dzieckiem. Płacenie i widywanie to dwie zupełnie osobne sprawy: jednego nie wolno uzależniać od drugiego.

Od czego zależy wysokość alimentów

Sąd nie ma żadnego cennika. Każdą sprawę ocenia indywidualnie, ważąc dwie rzeczy (art. 135 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego):

• usprawiedliwione potrzeby dziecka: realne koszty jego utrzymania, odpowiednie do wieku i sytuacji,
• możliwości zarobkowe i majątkowe rodzica: liczy się to, ile rodzic może zarobić, a nie tylko to, co wpisuje w PIT. Jeśli ktoś celowo rezygnuje z dobrze płatnej pracy, sąd i tak oszacuje jego realny potencjał.

Pod uwagę bierze też wkład drugiego rodzica w codzienną opiekę.

Czy można ustalić alimenty bez sądu

Tak. I często warto. Jeśli rodzice się dogadują, mogą spisać porozumienie alimentacyjne. Jest tu jednak praktyczny haczyk.

Zwykła umowa na kartce jest ważna, ale nie da się jej wyegzekwować przez komornika. Żeby porozumienie miało moc tytułu wykonawczego, najlepiej zawrzeć je w formie aktu notarialnego, w którym zobowiązany dobrowolnie poddaje się egzekucji (art. 777 Kodeksu postępowania cywilnego). Wtedy, gdy płatności się urwą, sąd nada mu klauzulę wykonalności i sprawa od razu trafia do komornika, bez całego procesu.

Jeśli porozumienia nie ma albo druga strona się z niego wyłamuje, alimenty ustala sąd: wnosisz wtedy pozew o alimenty. Nie musisz pisać go od zera: opisz sytuację, a Prawomat przygotuje pozew gotowy do złożenia w sądzie.

Co zrobić, gdy rodzic nie płaci

Masz prawomocny wyrok albo akt notarialny, a pieniędzy nie ma? Kolejność działań wygląda tak:

1. Komornik. Złóż wniosek o egzekucję. Komornik może zająć wynagrodzenie, konto, zwrot podatku.
2. Zawiadomienie o przestępstwie. Uporczywe uchylanie się od alimentów to przestępstwo z art. 209 Kodeksu karnego.
3. Fundusz Alimentacyjny. Jeśli egzekucja komornicza okaże się bezskuteczna i spełniasz kryterium dochodowe, możesz starać się o świadczenie z Funduszu.

Najważniejsze w trzech zdaniach

• Alimenty należą się dziecku zawsze, niezależnie od tego, czy rodzice byli razem.
• Kwoty nie wyznacza żadna tabela: decydują potrzeby dziecka i możliwości zarobkowe rodzica.
• Płacenie alimentów i kontakty z dzieckiem to dwie odrębne sprawy; jednego nie wolno uzależniać od drugiego.

Najczęstsze pytania

Czy alimenty należą się tylko po rozwodzie?
Nie. Wynikają z rodzicielstwa, nie z formy związku. Należą się też, gdy rodzice nigdy nie byli małżeństwem.

Czy można żądać alimentów na dziecko po 18. roku życia?
Tak, jeśli dziecko nadal się uczy albo nie może utrzymać się samodzielnie z innych przyczyn.

Czy raz ustaloną kwotę można później zmienić?
Tak. Gdy zmienią się potrzeby dziecka albo sytuacja rodzica, każda ze stron może wystąpić o podwyższenie lub obniżenie alimentów.

Czy liczą się realne zarobki, czy możliwości?
Sąd patrzy na możliwości zarobkowe, czyli ile rodzic mógłby zarabiać, nie tylko ile deklaruje.